تأکید اقتصاددانان بر اصلاح قیمتی بنزین؛ فناوری، راهکار کوتاه‌مدت توزیع یارانه

دیدگاه اقتصاددانان: اصلاح قیمتی، تنها راهکار بلندمدت

موسی غنی‌نژاد، اقتصاددان، یارانه قیمتی بنزین را «سمی مهلک» توصیف کرد که منجر به افزایش قاچاق سوخت و خروج منابع از دست نیازمندان می‌شود. او تأکید کرد که از دیدگاه علم اقتصاد، هیچ یارانه‌ای نباید قیمتی باشد و باید به صورت مستقیم پرداخت شود تا قیمت‌ها در بازار تعیین شوند و هزینه فرصت مشخص گردد. راه‌حل نهایی و بلندمدت برای معضل بنزین، چیزی جز اصلاح قیمت نیست.

با این حال، غنی‌نژاد اذعان داشت که معضل کوتاه‌مدت را نمی‌توان صرفاً با اصلاح قیمت حل کرد. او پیشنهاد داد که در کوتاه‌مدت، قبل از دست زدن به قیمت، از زیرساخت‌های فناورانه و داده‌های موجود برای کاهش مصرف و جلوگیری از قاچاق استفاده شود. این اقدامات موقت می‌توانند از بخشی از هدررفت منابع جلوگیری کرده و زمینه را برای اصلاحات قیمتی در بلندمدت فراهم سازند.

نقش فناوری و داده‌ها در مدیریت کوتاه‌مدت

شهرام رضایی، فعال حوزه فناوری و کارآفرین، بر نقش تکنولوژی در توزیع بهینه یارانه‌ها در کوتاه‌مدت تأکید کرد. او بیان داشت که هدف فعلی لزوماً افزایش قیمت نیست، بلکه بهبود روش‌های توزیع یارانه‌ها با استفاده از داده‌های موجود است. ویژگی راه‌حل‌های فناورانه باید سادگی و ارزان بودن نگهداشت (Maintenance) آنها باشد. رضایی تصریح کرد که راهکارهای مبتنی بر داده و فناوری، صرفاً برای گذر از وضعیت کنونی و بهبود حکمرانی در کوتاه‌مدت هستند و نه راه‌حل بلندمدت.

تجربیات گذشته و سیاست‌های غیرقیمتی

سید ناصر سجادی، مدیرعامل سابق شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، با ارائه آمار و تجربیات گذشته، به سیاست‌های غیرقیمتی اجرا شده در سال‌های قبل اشاره کرد:

• رشد متوسط مصرف بنزین در سال‌های اخیر، سالانه ۸ درصد بوده است.
• در دوره ده‌ساله ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۴، که سیاست‌های غیرقیمتی اجرا شد، رشد مصرف تنها ۰.۵ درصد بود.
• در سال قبل از سهمیه‌بندی (۱۳۸۵)، ۲۸ میلیون لیتر در روز بنزین وارد می‌شد که پس از اجرای طرح کاهش یافت.

سجادی سیاست‌های غیرقیمتی مؤثر در آن دوره را شامل موارد زیر دانست:

• اجرای طرح کارت هوشمند سوخت (از سال ۱۳۸۵).
• توسعه صنعت CNG و دوگانه‌سوز شدن خودروها با مشوق‌های قیمتی.
• توسعه حمل و نقل عمومی و خروج خودروهای فرسوده.

راهکارهای پیشنهادی برای آینده

سجادی در ادامه، راهکارهای پیشنهادی خود را برای مدیریت مصرف سوخت ارائه کرد. این راهکارها ترکیبی از سیاست‌های قیمتی و غیرقیمتی هستند:

سیاست‌های غیرقیمتی:

• افزایش تولید بنزین و توسعه سریع سهم CNG در سبد سوخت (با اولویت حمل و نقل عمومی و وانت‌ها).
• تشویق مردم به استفاده از گاز طبیعی و گاز مایع (LPG) با ایجاد مشوق‌های قیمتی.
• ایجاد تنوع در سبد سوخت با وارد کردن موتورهای دیزلی با استانداردهای جدید.
• توسعه دولت الکترونیک.

ضرورت ثبات و همزمانی سیاست‌ها:

او همچنین بر اجرای سیاست‌های قیمتی همزمان با سیاست‌های غیرقیمتی و ثبات در اجرای سیاست‌ها تأکید کرد. سجادی با ارائه یک تحلیل تاریخی نشان داد که اگر متوسط رشد قیمت بنزین (۳۲ درصد سالانه) در دوره‌های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ یا ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۴ ادامه می‌یافت، قیمت بنزین در سال ۱۴۰۵ به ترتیب به ۳۵ هزار تومان و ۲۰ هزار تومان می‌رسید.

اجماع بر راه‌حل نهایی

در بخش پنل، نصرالله جهانگرد به این نکته اشاره کرد که در زمینه فنی و استفاده از فناوری برای حل معضل بنزین، کمبودی وجود ندارد و می‌توان از فناوری موجود به بهترین نحو استفاده کرد. با این حال، مشکل اصلی در عدم اجماع بر راه‌حل نهایی در فضای بوروکراسی کشور است که مانع از پیشرفت کارها می‌شود.