رونمایی از ۳ بسته آموزشی محیط زیستی برای نهادینه‌سازی «رفتار سبز» در بدنه دولت

ارکان حکمرانی مؤثر و ضرورت ارتقاء آموزش

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، حکمرانی مؤثر در قرن حاضر را مستلزم برخورداری از سه رکن اساسی دانست:

• دانایی
• مهارت
• مسئولیت‌پذیری

به گفته وی، اگر حکمرانی ستون سیاست‌گذاری و اجرای کشور باشد، باید پیش از آن ستون آموزش آن را مستحکم کرد. انصاری تصریح کرد که برای عبور موفقیت‌آمیز از بحران‌های محیط زیستی کشور نظیر خشکسالی، فرسایش خاک، آلودگی هوا و مدیریت پسماند، لازم است رویکرد آموزش از سطح صرفاً آگاه‌سازی به سطح بالاتر، یعنی سطح تحولی و عملیاتی ارتقا یابد.

آگاه‌سازی همچنان لازم است، اما دیگر کافی نیست. ما باید به آموزش‌هایی بپردازیم که به‌طور مستقیم در تصمیمات مدیران ما تأثیر بگذارد؛ آموزش‌هایی که رفتار کارمندان را در سطوح مختلف عملیاتی اصلاح و در نهایت الگوی رفتاری برای کل دستگاه‌ها ایجاد کند.

وی افزود: آموزش اثربخش، صرفاً دانستن نیست، بلکه توانستن برای ساختن آینده‌ای پاک‌تر و سبزتر است؛ به این معنی که دانش به کنش‌های هدفمند و قابل اندازه‌گیری تبدیل شود.

نهادینه‌سازی مدیریت محیط زیست در کل نظام اداری

انصاری یکی از بزرگترین تحولات مورد نیاز در حکمرانی محیط زیست را عدم محدود کردن وظیفه حفاظت به سازمان متولی دانست و تأکید کرد که این موضوع باید در کل نظام اداری کشور نهادینه شود. وی خاطرنشان کرد که هیچ دستگاه اجرایی در کشور وجود ندارد که مأموریتش از محیط زیست منفک باشد:

• بخش کشاورزی: مستقیماً با منابع خاک و آب درگیر است.
• بخش آموزش و فرهنگ: مسئولیت شکل‌دهی به نگرش‌های نسل‌های آینده را دارد.

بنابراین، هر کارمند در دولت، در هر پست و سطحی، بخشی از زنجیره مسئولیت مدیریت محیط زیستی را بر عهده دارد.

الگوی رفتار سبز از درون سازمان حفاظت محیط زیست

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به اقدامات داخلی این سازمان برای جاری‌سازی مدیریت سبز اشاره کرد. این اقدامات شامل موارد زیر است:

• بهینه‌سازی مصرف انرژی از طریق سامانه‌های الکترونیک
• کاهش سفرهای غیرضروری اداری
• استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف
• ترویج استفاده از انرژی‌های پاک در پروژه‌های سازمان

انصاری تأکید کرد که اگر سازمان حفاظت محیط زیست خودش الگوی رفتار سبز نباشد، نمی‌تواند از دیگر سازمان‌ها و مردم انتظار رفتار سازگار با محیط زیست داشته باشد. الگو بودن، اولین قدم برای اعتبار بخشی به آموزش‌هاست.

تعریف کاربردی آموزش اثربخش

آموزش اثربخش باید از کلاس‌های تئوری خارج شده و در تصمیم‌گیری‌های روزمره نمود عینی و عملی پیدا کند. انصاری مثال‌هایی از کاربرد این آموزش‌ها در سطوح مختلف مدیریتی ارائه داد:

• مدیر بودجه‌ریزی: باید بداند تخصیص بودجه چگونه بر مصرف منابع طبیعی، تولید پسماند و مصرف انرژی در پروژه‌های آتی تأثیر می‌گذارد.
• مدیر قراردادها و تدارکات: باید الزامات محیط زیستی (مانند استفاده از مواد بازیافتی یا حداقل مصرف آب) را در مفاد قراردادها لحاظ کند.

هدف نهایی این است که دانش به ابزاری برای تغییر رفتار و بهبود حکمرانی تبدیل شود.

معرفی سه بسته آموزشی جدید (همکاری با سازمان امور اداری)

این سه بسته آموزشی نتیجه همکاری مشترک سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان امور اداری و استخدامی کشور است و هدف آن تقویت ارتباط نهادهای دولتی با محیط زیست و نهادینه‌سازی رفتار سبز در کل نظام اداری است. این بسته‌ها برای تجهیز هر سطح مدیریتی طراحی شده‌اند:

۱. بسته اول: شناخت محیط زیست

این بسته بر افزایش آگاهی تخصصی مدیران نسبت به چالش‌ها، ظرفیت‌ها و تهدیدهای محیط زیستی کشور متمرکز است. هدف اصلی آن، آموزش نحوه تلفیق ملاحظات محیط زیستی در فرآیندهای اجرایی روزمره دستگاه‌هاست.

۲. بسته دوم: فرهنگ‌سازی محیط زیست و مدیریت سبز

هدف این بسته، نهادینه شدن رفتارهای سبز در بدنه دولت است. آموزش‌ها شامل موارد عملیاتی برای کاهش اثر زیست‌محیطی و ردپای کربن است، از جمله:

• الگوی صحیح مصرف انرژی و آب در محیط کار
• نحوه برگزاری جلسات و سفرهای کاری با کمترین اثر زیست‌محیطی

۳. بسته سوم: محیط زیست محور توسعه (بسته راهبردی)

این بسته ویژه مدیران ارشد و سیاستگذاران کلان تدوین شده است. تلاش محوری آن، قرار دادن محیط زیست به عنوان یک موضوع محوری در برنامه‌ریزی‌های کلان توسعه‌ای کشور است. هدف این است که هیچ تصمیم توسعه‌ای (زیرساخت یا اقتصاد کلان) بدون در نظر گرفتن دقیق شاخص‌های پایداری و تاب‌آوری زیست‌محیطی تدوین نشود.

تعهد به «میثاق ملی آموزش محیط زیستی دولت»

انصاری در پایان سخنان خود تأکید کرد که محیط زیست امروز آینه تمام‌نمای وضعیت حکمرانی است و باید آموزش‌ها را از مرحله «من می‌دانم» به مرحله «من عمل می‌کنم» ارتقا داد. وی از حاضران دعوت کرد تا با امضای «میثاق ملی آموزش محیط زیستی دولت»، تعهد خود را به آموزش اثربخش و اجرای مدیریت سبز اعلام کنند.

این میثاق، پیمانی مشترک برای ساختن دولتی یادگیرنده، پاسخگو و تاب‌آور خواهد بود که در آن هر تصمیم مسئولانه‌تر امروز، ضامن سلامتی طبیعت و محیط زیست کشور برای نسل‌های آینده است.