علیرضا داودنژاد: زمان، محور اصلی سینما است؛ «دانایی سینمایی» اجازه نمی‌دهد لحظه‌ای از دست برود

پیچیدگی درک و انتقال زمان در سینما

علیرضا داودنژاد در ابتدای سخنان خود به دشواری ارتباط میان زمان و تصویر اشاره کرد و تأکید نمود که مسئله انتقال حس زمان به مخاطب، موضوعی بسیار پیچیده است. او توصیه‌ای عملی به فیلمسازان ارائه داد:

من معمولا پیشنهاد می‌دهم که فیلمسازان برای درک زمان فیلم، هنگام خواندن فیلمنامه زمان را بسنجند و البته مکث‌ها و حرکت قدم‌ها را نیز در نظر بگیرند.

این هنرمند همچنین به فقدان یک استاندارد دقیق برای سنجش زمان فیلم از روی فیلمنامه پرداخت و مقیاس رایج «هر صفحه فیلمنامه یک دقیقه» را نادرست دانست. به باور او، معیار دقیقی برای زمان‌بندی وجود ندارد و فیلمساز باید تجربه و درک عمیقی از زمان داشته باشد تا بتواند صحنه را به محلی برای «رویت شدن» زمانی تبدیل کند که در فیلمنامه نگاشته شده است.

«دانایی سینمایی» و تقسیم بار زمان

داودنژاد مفهوم «دانایی سینمایی» را مطرح کرد و آن را به توانایی فیلمساز در به تصویر کشیدن زمان در روایت قصه مرتبط دانست. او تأکید کرد که بحث زمان و نمایش آن در فیلمنامه نیازمند دقت و سنجیدگی بالایی است:

• فیلمساز باید بتواند زمان را تقسیم کند.
• باید بداند که بار زمان فیلم را روی کدام قسمت از فیلمنامه بگذارد.
• زمان، محور اصلی در سینما است و باید بتوان مفاهیمی چون انتظار، سرعت و عجله را منتقل کرد.

به عقیده این کارگردان، اگر اتصال فریم‌ها به یکدیگر و زمان اتصال آن‌ها درست باشد، مخاطب به راحتی وارد جهان داستان می‌شود و حس «تنهایی جمعی» را تجربه می‌کند که دروازه ورود به داستان است.

زمان در فیلم کوتاه و سریال‌سازی

این فیلمنامه‌نویس درباره ساخت فیلم کوتاه، که معمولاً زمان مشخصی (مانند سی دقیقه) دارد، توضیح داد که تمام عناصر فیلم از جمله تدوین، موسیقی، فیلمنامه، میزانسن و دکوپاژ باید متناسب با آن زمان در نظر گرفته شوند، زیرا زمان و روایت نسبت جدی و انطباق با یکدیگر دارند.

او در بخش دیگری از سخنانش به اهمیت درک زمان در ساخت سریال اشاره کرد و سریال «انتهای شب» ساخته خانم پناهنده را به عنوان نمونه‌ای از اثری که با درک سینمایی و محوریت زمان ساخته شده، مثال زد. داودنژاد تأکید کرد که اگرچه ساخت سریال لزوماً به تجربه سینمایی ارتباط ندارد، اما فقدان «دانایی سینمایی» و محوریت باورپذیری، سریال را بی‌فایده می‌سازد.

نقش زمان در شخصیت‌پردازی و تجربه مشترک

داودنژاد در پاسخ به سوالی درباره تأثیر زمان بر ریتم فیلمنامه و کمک به شخصیت‌پردازی، اظهار داشت که نسبت شخصیت‌های فیلم با زمان، همان چیزی است که به عنوان شخصیت‌پردازی از آن یاد می‌شود. بنابراین، نقش زمان در هر شخصیت به جایگاه آن نقش در روایت بستگی دارد.

وی در پایان، نکته‌ای کلیدی درباره انتقال حس ملالت و کسالت در فیلم‌ها، به ویژه فیلم کوتاه، بیان کرد:

شما برای نشان دادن ملالت و کسالت نباید مخاطب را کسل کنید، بلکه باید مخاطب را در فهم ملالت پرسوناژ همراه کنید و یک تجربه مشترک به او ارائه دهید.

درباره جشنواره

چهل‌و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران به دبیری بهروز شعیبی، از تاریخ ۲۷ مهر تا ۲ آبان‌ ۱۴۰۴ در پردیس سینمایی ایران‌مال تهران در حال برگزاری است.