هوش مصنوعی وارد آبزی‌پروری شد؛ تضمین پایداری ذخایر ژنتیکی و اکوسیستم‌های دریایی

سابقه بیش از یک قرن فعالیت و مأموریت‌های کلیدی

محمدصدیق مرتضوی، رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، به سابقه طولانی این نهاد اشاره کرد و گفت: مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی با بیش از ۱۰۷ سال فعالیت، به‌عنوان زیرمجموعه سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، در حوزه پژوهش‌های کاربردی برای تأمین امنیت غذایی پایدار نقش‌آفرینی می‌کند.

وی وظایف اصلی مؤسسه را در دو محور مهم برشمرد:

• پایش و مدیریت ذخایر ژنتیکی: رصد مستمر ذخایر آبزیان برای حفظ پایداری و توازن اکوسیستم‌های دریایی.
• مدیریت اکوسیستم‌های آبی: مدیریت منابع به‌گونه‌ای که توانایی احیای طبیعی خود را داشته باشند.

تغییر رویکرد جهانی و چالش‌های داخلی

مرتضوی با اشاره به تغییر جهت‌گیری جهانی در حوزه آبزیان، تصریح کرد که رویکرد بین‌المللی از صید بی‌رویه به سمت توسعه آبزی‌پروری و تولید پایدار متمایل شده است. در همین راستا، پژوهش‌های مؤسسه بر افزایش راندمان تولید در آبزی‌پروری متمرکز است.

وی چالش‌های پیش روی پهنه‌های آبی کشور را این‌گونه بیان کرد:

• توزیع نامتوازن منابع آبی.
• کاهش ذخایر ژنتیکی.
• آلودگی‌های زیستی.
• ناهماهنگی در بهره‌برداری از منابع آبی.

بخشی از فعالیت‌های تحقیقاتی مؤسسه به رفع این مشکلات اختصاص دارد.

نقش هوش مصنوعی و برنامه هفتم توسعه

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور تأکید کرد که فعالیت‌های این نهاد بر مبنای اسناد بالادستی نظیر برنامه هفتم پیشرفت، سند امنیت غذایی و سیاست‌های کلی اقتصاد دریا تنظیم شده است.

یکی از تکالیف مهم برنامه هفتم توسعه، استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف است. در این راستا، ستاد هوش مصنوعی در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی تشکیل شده و مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی مسئولیت بررسی کاربرد هوش مصنوعی در مدیریت و توسعه آبزی‌پروری را بر عهده دارد.

مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور هم‌اکنون از طریق ۱۳ پژوهشکده در آب‌های شمال و جنوب کشور فعالیت دارد.

کاربردی‌سازی یافته‌ها و حفاظت از زیستگاه‌ها

مرتضوی در خصوص نحوه کاربردی‌سازی یافته‌های پژوهشی توضیح داد: داده‌های تحقیقاتی پس از تحلیل، به دستورالعمل‌های اجرایی تبدیل شده و سپس برای سنجش اثربخشی واقعی، وارد مزارع پرورش آبزیان می‌شوند. همچنین، نتایج طرح‌های تحقیقاتی در قالب برنامه‌های ترویجی در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گیرد.

وی همچنین بر اهمیت حفاظت از زیستگاه‌های دریایی تأکید کرد و افزود: صیانت از زیستگاه‌های طبیعی و احیای گونه‌های در معرض خطر از اولویت‌های مؤسسه است و در این زمینه همکاری مشترکی با سازمان حفاظت محیط زیست برقرار شده است.

الگوی کشت آبزیان و اقتصاد دریامحور

تدوین و ابلاغ الگوی کشت آبزیان یکی از مأموریت‌های اصلی وزارت جهاد کشاورزی است که توسط این مؤسسه تهیه و به استان‌ها ابلاغ شده است.

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی، اقتصاد دریامحور را فرصتی بزرگ برای کشور دانست، اما تأکید کرد که بهره‌برداری باید در چارچوب ظرفیت‌های زیستی و با حفظ ذخایر ژنتیکی صورت گیرد. مؤسسه در نقش ناظر بر اجرای الگوی کشت آبزیان، با پایش مستمر عملکرد استان‌ها، از اجرای صحیح برنامه‌های تدوین‌شده اطمینان حاصل می‌کند.