راه‌اندازی «سامانه روابط اشخاص» توسط بانک مرکزی برای نظارت هوشمند و کنترل ریسک

سامانه روابط اشخاص: ابزار جدید بانک مرکزی برای نظارت هوشمند

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در راستای ارتقای سطح نظارت هوشمند و پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، از راه‌اندازی «سامانه روابط اشخاص» خبر داد. این سامانه که با همکاری نهادهای مهمی چون سازمان بورس، ثبت احوال و ثبت اسناد تکمیل شده، به عنوان یک ابزار نظارتی کارآمد، امکان شناسایی دقیق انواع روابط میان اشخاص حقیقی و حقوقی در شبکه بانکی را فراهم می‌آورد.

هدف اصلی: پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری

مهدی ایزدپناه، رئیس گروه اداره سامانه‌های تنظیم‌گری و نظارتی بانک مرکزی، هدف اصلی از راه‌اندازی این سامانه را شناسایی روابط سببی، نسبی، سهام‌داری، مدیریتی و مالکیتی اشخاص حقیقی و حقوقی در شبکه بانکی و در نهایت، پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری عنوان کرد.

وی تأکید کرد که عملیاتی شدن این سامانه، نظارت بر رعایت حدود مقرر نظارتی در موارد زیر را قاعده‌مند می‌سازد:

• تملک سهام بانک‌ها و مؤسسات اعتباری.
• اعطای تسهیلات به اشخاص یا گروه‌های خاص.

این اقدام در نهایت منجر به بهبود مدیریت ریسک تمرکز منابع در شبکه بانکی کشور خواهد شد.

مبنای قانونی و همکاری‌های بین‌نهادی

راه‌اندازی سامانه روابط اشخاص بر اساس تکلیف مقرر در مفاد ماده (۸) آیین‌نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری بانکی در دستور کار بانک مرکزی قرار گرفت. ایزدپناه اشاره کرد که برای تکمیل و رونمایی از این سامانه، همکاری و مساعدت سازمان‌های زیر حیاتی بوده است:

• سازمان بورس و اوراق بهادار
• سازمان ثبت احوال کشور
• سازمان ثبت اسناد و املاک کشور

کارکردهای چندگانه سامانه در نظارت هوشمند

رئیس گروه اداره سامانه‌های تنظیم‌گری و نظارتی بانک مرکزی، کارکردهای مختلف این سامانه را در راستای حرکت به سمت نظارت هوشمند تشریح کرد. این سامانه دارای قابلیت‌های کلیدی زیر است:

• شناسایی ذی‌نفع واحد: تشخیص گروه‌هایی از اشخاص که دارای منافع مشترک هستند.
• کنترل تمرکز ریسک اعتباری: جلوگیری از تجمع بیش از حد منابع در یک گروه خاص.
• پیشگیری از تعارض منافع و سوءاستفاده احتمالی: کاهش زمینه‌های فساد و پولشویی.

زیرساخت فنی و رویکردهای عملیاتی

زیرساخت فنی سامانه روابط اشخاص شامل سه ماژول مستقل است که امکان احصاء انواع روابط بین اشخاص را فراهم می‌کند:

1. ماژول «اشخاص مرتبط»
2. ماژول «مالک واحد»
3. ماژول «ذی‌نفع واحد»

پس از رونمایی، دو رویکرد عمده برای عملیاتی شدن سامانه در نظر گرفته شده است:

۱. تکمیل بانک اطلاعاتی ذی‌نفعان واحد

ارائه سرویس‌های اطلاعاتی مرتبط با شناسایی ذی‌نفعان واحد به بانک‌ها و مؤسسات اعتباری برای غنی‌تر شدن بانک اطلاعاتی آن‌ها.

۲. بررسی وضعیت اشخاص پیش از اعطای تسهیلات

بررسی وضعیت اشخاص مرتبط و گروه‌های ذی‌نفع واحد از حیث رعایت کنترل‌های نظارتی پیش از اعطای تسهیلات در سامانه بانک مرکزی و اطلاع‌رسانی موارد عدم رعایت به بانک‌های ارائه‌دهنده اعتبار.

آثار مورد انتظار از عملیاتی شدن سامانه

با عملیاتی شدن کامل سامانه روابط اشخاص، انتظار می‌رود آثار مثبت زیر در شبکه بانکی کشور محقق شود:

شناسایی انواع گروه‌های اشخاص دارای منافع مشترک در شبکه بانکی تسهیل می‌شود، بانک اطلاعاتی ذی‌نفعان واحد هر بانک یا مؤسسه اعتباری غنی‌تر می‌گردد، نظارت بر رعایت حدود مقرر نظارتی از حیث تملک سهام و اعطای تسهیلات قاعده‌مند می‌شود و مدیریت ریسک تمرکز منابع بهبود می‌یابد.