آب پرتقال ۵.۳۰ پوندی؛ روایتگر دلایل افزایش سرسام‌آور قیمت مواد غذایی در سوپرمارکت‌ها

عوامل پشت پرده: طوفان تمام‌عیار

دلایل متعددی برای این جهش قیمتی وجود دارد که فراتر از تورم عمومی است. تورم مواد غذایی در سال ۲۰۲۳ به ۱۷.۵ درصد رسید و اگرچه در ماه اوت به حدود ۵.۷ درصد کاهش یافت، اما دوباره در حال افزایش است. اما در مورد آب پرتقال، عوامل خاصی دست به دست هم داده‌اند:

• بیماری و خشکسالی: بیماری «سبز شدن مرکبات» (Citrus Greening) که توسط حشرات منتقل می‌شود، به همراه خشکسالی شدید، باعث کاهش شدید محصول در برزیل و فلوریدا شده است. برزیل بدترین محصول خود را از سال ۱۹۸۸ تجربه کرده و در برخی مناطق، دو سوم درختان پرتقال آسیب دیده‌اند.
• افزایش قیمت جهانی: قیمت کنسانتره پرتقال منجمد در بازارهای جهانی از ۱ تا ۱.۵۰ دلار در هر پوند در دهه گذشته، به رکورد ۵.۳۰ دلار در هر پوند در پایان سال گذشته رسید.
• وابستگی به یک منبع: بازار جهانی پرتقال به شدت در انحصار برزیل است، وضعیتی که حتی از انحصار عربستان در بازار نفت خام نیز شدیدتر است.
• تنش‌های تجاری و تعرفه‌ها: تعرفه‌های جدید اعمال شده توسط دولت ترامپ بر آب پرتقال برزیلی (۱۰ درصد) و تعرفه‌های متقابل کانادا بر صادرات آمریکا، به افزایش قیمت‌ها دامن زده است.
• مقررات جدید بسته‌بندی: قوانین جدیدی مانند «مسئولیت گسترده تولیدکننده» (EPR) با هدف بهبود نرخ بازیافت، هزینه‌های اضافی را به تولیدکنندگان تحمیل کرده است.

تغییر طعم و ترکیب برای کاهش هزینه

در مواجهه با افزایش هزینه‌ها، تولیدکنندگان برای حفظ حاشیه سود و قیمت‌های رقابتی، دست به تغییراتی در محصول زده‌اند:

• جایگزینی میوه‌ها: برخی تولیدکنندگان برای کاهش هزینه‌ها، پرتقال را با میوه‌های ارزان‌تر مانند نارنگی جایگزین می‌کنند.
• ترکیب آبمیوه‌ها: برندهای بزرگی مانند تروپیکانا (Tropicana) در آمریکا، محصولات «ترکیبی» (blends) از آب پرتقال، سیب و گلابی را با قیمت پایین‌تر عرضه کرده‌اند.
• استفاده از انبه و نارنگی: در قفسه‌های بریتانیا، آب پرتقال با آب انبه، نارنگی و کلمانتین ترکیب می‌شود. کنسانتره نارنگی به دلیل تقاضای کمتر و پوره انبه به دلیل برداشت خوب در هند، ارزان‌تر هستند.

این تغییرات نه تنها به صرفه‌جویی در هزینه کمک می‌کند، بلکه شیرینی سنتی طعم آب پرتقال را نیز حفظ می‌نماید، زیرا بیماری «سبز شدن مرکبات» باعث کاهش محتوای قند و شیرینی پرتقال‌ها می‌شود.

تاریخچه و آینده مصرف آب پرتقال

صنعتی شدن آب پرتقال به جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد، زمانی که ارتش آمریکا به دنبال منبعی قابل حمل از ویتامین C بود. با تبخیر آب و انجماد کنسانتره، محصولی با طعم بهتر برای حمل و نقل ایجاد شد که بعدها توسط شرکت «مینت مید» (Minute Maid) تجاری‌سازی شد و با تبلیغات «بینگ کرازبی» به شهرت رسید.

امروزه، سالانه حدود ۲.۵ میلیارد گالن آب پرتقال در جهان مصرف می‌شود، اما تقاضای جهانی نسبت به اوج خود در دو دهه پیش، ۳۰ درصد کاهش یافته است. این کاهش تا حدی به دلیل قیمت‌های بالا و تا حدی به دلیل تغییر دیدگاه‌ها در مورد محتوای قند و فواید سلامتی آبمیوه‌ها است. با این حال، تقاضا در کشورهایی با طبقه متوسط رو به رشد مانند چین، آفریقای جنوبی و هند در حال افزایش است.

برخی از تولیدکنندگان بزرگ تجاری، از جمله کوکاکولا (مالک مینت مید) و اینوسنت، در پروژه‌ای برای مبارزه با بیماری «سبز شدن مرکبات» با استفاده از هوش مصنوعی مشارکت کرده‌اند، اما این یک پروژه بلندمدت است و تأثیر آن بر قیمت‌ها در آینده نزدیک مشخص نیست.

فراتر از پرتقال: افزایش قیمت سایر مواد غذایی

پرتقال تنها ماده غذایی نیست که شاهد افزایش قیمت بوده است. بر اساس آمار، قیمت مواد غذایی دیگری نیز به شدت افزایش یافته است:

این امر نشان می‌دهد که پدیده‌ای گسترده‌تر در جریان است. برخی کارشناسان معتقدند که خرده‌فروشان در ابتدا افزایش کامل هزینه‌ها را به مصرف‌کنندگان منتقل نکردند و اکنون در حال جبران حاشیه سود از دست رفته خود هستند.

در نهایت، این سؤال مطرح است که آیا مصرف‌کنندگان در بریتانیا باید این واقعیت را بپذیرند که به عنوان کشوری با کشاورزی محدود و جمعیت زیاد، به طور فزاینده‌ای در معرض شوک‌های قیمتی مواد غذایی ناشی از تغییرات اقلیمی و وابستگی به واردات قرار خواهند گرفت. گزارش دولتی سال ۲۰۲۴ در مورد امنیت غذایی نیز بر این وابستگی بالا به واردات میوه، سبزیجات و غذاهای دریایی تأکید کرده است.