نرخ فقر در ایران به ۳۶ درصد رسید؛ بالاترین میزان از ابتدای دهه ۹۰

افزایش بی‌سابقه نرخ فقر در ایران: ۳۶ درصد جمعیت زیر خط فقر

بر اساس محاسبات جدید، نرخ فقر در سال ۱۴۰۳ به حدود ۳۶ درصد رسیده که این میزان، بالاترین رقم ثبت‌شده از ابتدای دهه ۱۳۹۰ تاکنون است. این آمار نگران‌کننده نشان می‌دهد که بیش از یک‌سوم جمعیت کشور توانایی تأمین نیازهای اولیه برای حداقل کالری مورد نیاز را ندارند.

💰 خط فقر و آمار کلیدی سال ۱۴۰۳

در سال جاری، خط فقر ماهانه برای هر نفر مبلغ ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار تومان تعیین شده است. این افزایش فقر در حالی رخ می‌دهد که کارشناسان، تورم مزمن بالای ۳۰ درصد در بخش‌هایی نظیر خوراک و مسکن و همچنین فقدان رشد اقتصادی پایدار را عوامل اصلی این بحران می‌دانند.

📉 ریشه‌های افزایش فقر: از تحریم تا تورم مزمن

تحریم‌ها، تورم بالا و رشد اقتصادی پایین در سال‌های گذشته، روند فقر را به‌شدت افزایشی کرده‌اند. نرخ فقر که در سال ۱۳۹۶ (پیش از خروج آمریکا از برجام) زیر ۲۰ درصد بود، پس از تحریم‌ها و جهش ارزی در سال ۱۳۹۸ به بالای ۳۰ درصد رسید. هرچند در سال ۱۴۰۲ تا حدودی کاهش یافت، اما در سال ۱۴۰۳ با رشد ۶ واحد درصدی دوباره جهش کرده و به ۳۶ درصد رسیده است.

عوامل اصلی گسترش فقر:

• تورم بالا و مزمن: بیش از شش سال است که تورم بالای ۳۰ درصد ادامه دارد.
• رشد اقتصادی پایین: عدم توانایی در جبران آسیب‌های اقتصادی دهه ۱۳۹۰.
• شوک‌های سیاسی و ارزی: نوسانات ارزی و بی‌ثباتی‌های سیاسی مانند بازگشت فشار حداکثری و جنگ‌های منطقه‌ای.
• سیاست‌های حمایتی ناکارآمد: ضعف اصلی در عدم تمرکز بر اقشار نیازمند.
• ناترازی‌های انرژی: کاهش فرصت‌های شغلی و تشدید فقر.

👨‍💼 گسترش پدیده «شاغلان فقیر» و فشار بر طبقه متوسط

در نیمه دوم سال ۱۴۰۳، فشارهای سیاسی و جهش ارزی، اقشار متوسط جامعه را فقیرتر کرد. کاهش ضریب جینی در این سال نتوانست به خروج از تله فقر منجر شود و دهک‌های میانی وضعیت بدتری پیدا کردند. در نتیجه، پدیده «شاغلان فقیر» که درآمدشان کفاف هزینه‌های زندگی را نمی‌دهد، گسترش یافته است.

تورم بیش از ۴۰ درصدی اجاره‌بها و افزایش شدید قیمت مواد خوراکی، سفره خانوارهای فقیر را کوچک‌تر کرده است. کارشناسان تأکید دارند که بدون رشد پایدار و کنترل تورم، سیاست‌های حمایتی اثر ماندگار نخواهند داشت و تنها نقش مسکن موقتی ایفا می‌کنند.

🍎 بحران امنیت غذایی و تورم خوراکی‌ها

تورم در بخش خوراکی‌ها به‌مراتب بیشتر از تورم کل بوده و فشار مضاعفی بر معیشت مردم وارد کرده است. آمارها نشان می‌دهد:

• تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها در اسفند ۱۴۰۳ برابر با ۴۱ درصد بوده است.
• این رقم تا شهریور امسال به ۵۷.۹ درصد رسیده است.
• در سال ۱۴۰۱، بیش از نیمی از مردم کمتر از ۲۱۰۰ کالری در روز مصرف می‌کردند که این رقم با افزایش فقر در سال ۱۴۰۳ بدتر شده است.

افزایش قیمت‌ها در اقلام اساسی مانند تورم ۲۵۰ درصدی حبوبات و بیش از ۵۰ درصدی مرغ، مستقیماً بر امنیت غذایی خانوارها تأثیر گذاشته است.

🔑 راهکارها: مهار تورم و رفع ریسک‌های سیاسی

کارشناسان اقتصادی معتقدند که تنها راهکار برای جلوگیری از گسترش فقر و بهبود وضعیت معیشتی، کاهش ریسک‌های سیاسی، مهار تورم، انجام اصلاحات اقتصادی ساختاری و اجرای سیاست‌های حمایتی هدفمند است. بی‌ثباتی‌های سیاسی و نوسانات ارزی از سال ۱۳۹۷ تاکنون منجر به کاهش تولید و فرار سرمایه شده‌اند و تا زمانی که این عوامل کنترل نشوند، چشم‌انداز افزایش فقر در سال ۱۴۰۴ نیز محتمل خواهد بود.