جزئیات کامل سیستم انتخاباتی عراق؛ از سهمیه زنان تا مجازات تخلفات

سازوکار رقابت و نظارت

در این دوره از انتخابات، ۳۱ ائتلاف سیاسی، ۳۸ حزب و ۷۵ لیست مستقل برای کسب ۳۱۹ کرسی پارلمان به رقابت می‌پردازند. کمیسیون عالی مستقل انتخابات، نظارت دقیقی بر روند کمپین‌های تبلیغاتی دارد تا از اجرای معیارهای زمانی و اخلاق انتخاباتی اطمینان حاصل کند و از هرگونه تخلف یا سوءاستفاده از منابع دولتی جلوگیری نماید.

سیستم انتخاباتی و توزیع کرسی‌ها

یوسف سلمان، کارشناس امور انتخاباتی عراق، سیستم فعلی را بر اساس یک حوزه انتخابیه واحد در هر استان توصیف می‌کند که در آن هر استان یک حوزه انتخابیه مستقل محسوب می‌شود. توزیع کرسی‌ها بر اساس سیستم نمایندگی تناسبی انجام می‌گیرد؛ به این صورت که کرسی‌ها بر اساس نسبت آرای کسب شده توسط لیست‌ها و نهادهای سیاسی توزیع می‌شوند.

پیروزی در انتخابات به معنای کسب بالاترین آرا توسط نامزد در لیستی است که کرسی‌ها را به دست آورده است. همچنین، از یک سیستم خاص برای توزیع کرسی‌های باقی‌مانده پس از شمارش آرا استفاده می‌شود.

توزیع کرسی‌ها بر اساس سیستم سهمیه‌بندی

بر اساس قانون اصلاح شده سال ۲۰۲۳، سهمیه‌های ویژه‌ای برای برخی گروه‌های اجتماعی و مذهبی در نظر گرفته شده است. مهم‌ترین سهمیه‌ها عبارتند از:

• سهمیه زنان: قانون تصریح می‌کند که حداقل ۲۵ درصد از کرسی‌های مجلس نمایندگان باید به زنان اختصاص یابد. این کرسی‌ها توسط نامزدهای زن با بالاترین آرا در هر حوزه انتخابیه پر می‌شوند.
• سهمیه اقلیت‌ها: کرسی‌هایی نیز برای اقلیت‌های قومی و مذهبی که بخشی از تنوع اجتماعی عراق هستند، اختصاص داده شده است.

در صورت عدم دستیابی به نسبت ۲۵ درصد زنان از طریق برندگان مستقیم، این نسبت از طریق ترتیب نامزدهای زن بازنده با بالاترین آرا در لیست‌های غیر برنده جبران می‌شود تا حد نصاب حضور زنان در پارلمان تأمین شود.

مشارکت و اعلام نتایج

حد نصاب مشارکت

قانون عراق نسبت مشخصی برای مشارکت تعیین نمی‌کند که شرط موفقیت یا لغو انتخابات باشد. انتخابات به محض اتمام طبق چارچوب‌های قانونی موفق تلقی می‌شود و میزان مشارکت تنها نشان‌دهنده سطح تعامل شهروندان با فرآیند سیاسی است.

فرآیند رأی‌گیری با دوره سکوت انتخاباتی آغاز می‌شود که ۲۴ ساعت قبل از روز رأی‌گیری است و طی آن هرگونه تبلیغات انتخاباتی ممنوع است.

مراحل اعلام نتایج

نتایج انتخابات معمولاً در دو مرحله اعلام می‌شود:

1. نتایج اولیه: معمولاً ۲۴ ساعت پس از پایان فرآیند رأی‌گیری اعلام می‌شود و نشانه‌ای اولیه از گرایش‌های رأی‌دهندگان است.
2. نتایج نهایی و رسمی: پس از اتمام فرآیندهای بازبینی الکترونیکی و دستی، و همچنین رسیدگی به شکایات و اعتراضات توسط کمیسیون و هیئت قضائی انتخابات، اعلام می‌شود.

کمیسیون عالی انتخابات مسئول شمارش آرا است. در صورت وجود شکایات، تفاوت بین نتایج الکترونیکی و دستی، یا شبهاتی در مورد یکپارچگی نتایج، بازشماری آرا انجام خواهد شد.

رسیدگی به تخلفات و مجازات‌ها

ارائه شکایات نسبت به تخلفات توسط نهادهای سیاسی و نامزدها به کمیسیون انتخابات حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از اعلام نتایج اولیه امکان‌پذیر است. معترضان به تصمیم کمیسیون، حق اعتراض به هیئت قضائی انتخابات را دارند که یک نهاد قضائی وابسته به شورای عالی قضائی کشور است.

هیئت قضائی حکم خود را در مدت زمان حداکثر ۱۰ روز صادر می‌کند و این تصمیم نهایی و الزام‌آور است. پس از آن، نتایج برای تأیید به دادگاه عالی فدرال ارسال می‌شود و بدین ترتیب نتایج رسمی و نهایی می‌گردد.

انواع مجازات‌های تخلفات انتخاباتی

تقلب و تخلفات انتخاباتی جرائمی هستند که قانون برای آنها مجازات تعیین کرده است:

تشکیل پارلمان جدید

بر اساس قانون اساسی عراق، رئیس جمهور موظف است مجلس نمایندگان جدید را برای برگزاری اولین جلسه خود ظرف ۱۵ روز از تاریخ تأیید نتایج، دعوت کند.

محمد الخفاجی، نماینده مجلس و عضو کمیته حقوقی پارلمان عراق، تأکید کرد که مجلس نمایندگان فعلی تا تاریخ ۸ ژانویه سال آینده به فعالیت خود ادامه خواهد داد. اولین جلسه پارلمان جدید به ریاست مسن‌ترین عضو برگزار می‌شود و در این جلسه، رئیس پارلمان و معاونان وی انتخاب می‌شوند تا دوره پارلمانی جدید و مذاکرات برای تشکیل دولت آینده آغاز شود.