هدف‌گذاری ۱۰ درصدی سهم زیست‌فناوری از تولید ناخالص ملی در برنامه هفتم توسعه

اهمیت استراتژیک زیست‌فناوری در برنامه هفتم توسعه

مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه زیست فناوری، سلامت و فناوری‌های پزشکی، در ششمین همایش بین‌المللی و چهاردهمین همایش ملی بیوتکنولوژی ایران، بر نقش محوری زیست‌فناوری در دستیابی به مرجعیت علمی کشور تأکید کرد. وی زیست‌فناوری را در کنار حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، کوانتوم، مواد پیشرفته، الکترونیک و علوم شناختی، یکی از محورهای اصلی این هدف دانست.

جهش مورد نیاز در سهم شرکت‌های دانش‌بنیان

قانعی با اشاره به برنامه هفتم توسعه، از اختصاص سهم مشخصی از رشد تولید ناخالص ملی (GDP) به شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد. این سهم در برنامه هفتم حدود هفت درصد تعیین شده است، در حالی که سهم فعلی تنها حدود ۰.۲۶ درصد است. این اختلاف فاحش، لزوم یک جهش قابل توجه در حوزه دانش‌بنیان و به‌ویژه زیست‌فناوری را نشان می‌دهد.

جایگاه ایران در منطقه و جهان

ایران در حوزه محصولات زیست‌فناوری از جایگاه برجسته‌ای برخوردار است:

• در منطقه، ایران رقیب جدی در حوزه محصولات زیست‌فناوری ندارد.
• در قاره آسیا، ایران جزو پنج کشور برتر در این حوزه محسوب می‌شود.
• در سطح جهانی، ایران در تولید محصولات پزشکی بازساختی رتبه هشتم و در کل حوزه زیست‌فناوری رتبه سیزدهم را داراست.

در حال حاضر، بیش از ۸۰ شرکت دانش‌بنیان در حوزه زیست‌فناوری فعال هستند و حدود ۵۸ هزار نفر در این بخش مشغول به کارند. تولید داخلی برخی محصولات حیاتی مانند فاکتورهای انعقادی برای بیماران هموفیلی، منجر به صرفه‌جویی ارزی قابل توجهی برای کشور شده است.

راهکارهای تأمین مالی و توسعه

برای تحقق اهداف توسعه‌ای، همکاری مؤثر دولت و بخش خصوصی با تکالیف روشن ضروری است. راهکارهای تأمین مالی پیشنهادی شامل موارد زیر است:

• تأمین مالی از طریق اعتبار مالیاتی.
• استفاده از ظرفیت نظام بانکی.
• بهره‌گیری از منابع صندوق نوآوری و شکوفایی.
• ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی و دولتی و ورود آن‌ها به بورس.

نقشه جامع و تقسیم کار ملی

دستیابی به مرجعیت علمی در زیست‌فناوری مستلزم یکپارچگی، هماهنگی، شفافیت و رصد مستمر است. از ۱۰ سال پیش، تلاش برای ایجاد تقسیم کار ملی در این حوزه آغاز شده و نقش نهادهایی چون وزارت علوم، وزارت بهداشت، وزارت جهاد کشاورزی، معاونت علمی و ستاد زیست‌فناوری مشخص شده است.

قانعی: «با استخراج تمام تکنولوژی‌های زیست‌فناوری دنیا و تحلیل مقالات علمی و توانمندی دانشگاه‌ها، نقشه‌ای جامع از وضعیت فعلی و آینده زیست‌فناوری ایران تهیه شده است.»

این نقشه جامع، نقاط قوت و ضعف را مشخص کرده و دانشگاه‌ها موظف به پذیرش و اجرای پروژه‌ها در حوزه‌های تعیین‌شده هستند. بنیاد علم با بودجه‌ای قابل توجه، از پروژه‌هایی که بر اساس این نقشه تعریف شوند، از جمله پروژه‌های دانشجویی و رساله‌های دکترا، حمایت می‌کند.

هدف نهایی: سهم ۱۰ درصدی از تولید ناخالص ملی

هدف نهایی و بلندمدت کشور در این حوزه، تأمین ۱۰ درصد از تولید ناخالص ملی از محل زیست‌فناوری است که نشان‌دهنده عزم جدی برای تبدیل این صنعت به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی کشور است.