۵ پژوهشگر جوان برتر ایران در مراسم ابوریحان بیرونی تجلیل شدند

🔬 توسعه روش‌های غیرتهاجمی تشخیص بیماری (زیست‌شناسی)

محیا مهرمحمدی، استادیار دانشکده بیوتکنولوژی دانشگاه تهران و پژوهشگر برگزیده رشته زیست‌شناسی، فعالیت‌های خود را در زمینه توسعه روش‌های نوین تشخیص بیماری از طریق نشانگرهای زیستی خون تشریح کرد. این روش‌ها بر بررسی پروتئین‌ها و قطعات DNA آزاد در جریان خون متمرکز هستند و امکان تشخیص زودهنگام بیماری‌ها را بدون نیاز به نمونه‌برداری مستقیم از بافت‌های بیمار فراهم می‌کنند.

• ماهیت غیرتهاجمی: این روش‌ها امکان پایش پیوسته وضعیت بیمار را بدون نیاز به نمونه‌برداری بافتی (که در روش‌های سنتی محدودکننده است) فراهم می‌سازند.
• کاربردهای گسترده: این فناوری علاوه بر حوزه سرطان، در پیوند اعضا، بیماری‌های خودایمنی، التهاب‌ها و تشخیص‌های پیش از تولد نیز کاربرد دارد.
• فناوری نوین: در تحقیقات مشترک در ایران و آمریکا، فناوری جدیدی بر اساس توالی‌یابی قطعات DNA آزاد در خون طراحی شده که با استفاده از مدل‌های ریاضی و یادگیری ماشین، به شناسایی سرطان ریه در مراحل اولیه کمک می‌کند.
• پایش ام‌اس: پروژه‌ای در دست اجرا برای توسعه یک تست خونی جایگزین MRI جهت تشخیص و پایش دقیق‌تر و مداوم بیماری ام‌اس در بیماران است.
• ضرورت بومی‌سازی: مهرمحمدی بر لزوم بازطراحی تست‌های تشخیصی مولکولی متناسب با تفاوت‌های ژنتیکی و نیازهای بیماران ایرانی تأکید کرد.

💧 طراحی جاذب‌های سبز برای تصفیه آب (شیمی)

حسین مولوی، استادیار دانشکده شیمی دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان و پژوهشگر برگزیده رشته شیمی، به بحران جهانی آب و اهمیت تصفیه آن اشاره کرد. تمرکز پژوهشی او بر طراحی و به‌کارگیری جاذب‌های نوین برای حذف آلاینده‌ها از آب است.

هدف ما طراحی و به‌کارگیری جاذب‌هایی با سطح ویژه و تخلخل بالا است تا بتوانند آلاینده‌های مختلف را از آب حذف کنند.

وی ساختارهای فلزی-آلی (MOF ها) را به دلیل سطح بسیار زیاد و قابلیت تنظیم بالا، از کارآمدترین گزینه‌ها برای جذب ترکیبات مضر دانست. دستاورد اصلی تیم او، توسعه روش‌های سبزتر و کم‌هزینه‌تر سنتز جاذب‌ها است که در فرآیند ساخت، از حلال‌های آلی و مواد آلاینده استفاده نمی‌شود و تولید آلودگی‌های ثانویه را به حداقل می‌رساند. این جاذب‌ها با عملکرد مؤثر در دمای محیط، کاربردهای گسترده‌ای در تصفیه آب و جداسازی ترکیبات زیست‌محیطی خواهند داشت.

♾️ کشف نظم در بی‌نظمی‌های ریاضی (ریاضی)

حسین لامعی رامندی، محقق پسا دکتری ارشد در IPM و پژوهشگر برگزیده رشته ریاضی، موضوع تحقیق خود را «ترتیب‌های ناشمارا» و کشف ساختارهای نوین در نظریه مجموعه‌ها معرفی کرد. او انگیزه تحقیق در ریاضیات را کنجکاوی درباره ساختارهای نظم و بی‌نظمی دانست.

لامعی به مفهوم «ناشماری» که توسط گئورگ کانتور معرفی شد، اشاره کرد و توضیح داد که کانتور نشان داد بی‌نهایت‌ها نیز قابل اندازه‌گیری هستند و پرسش فرضیه پیوستگی را مطرح کرد. وی دستاورد پژوهشی خود را پاسخ به یکی از پرسش‌های مطرح‌شده توسط ریاضی‌دانان در دهه ۱۹۷۰ میلادی (گالوین) و طراحی یک ساختار جدید و مینیمال دانست که نظم تازه‌ای در میان ترتیبات خطی معرفی می‌کند. او تأکید کرد که پژوهش‌های بنیادی در ریاضیات محض، زمینه‌ساز درک عمیق‌تر ساختارهای علمی در سایر حوزه‌هاست.

🌍 هوش مصنوعی و عناصر استراتژیک (زمین‌شناسی)

میثم رستگاری‌مهر، دانشیار دانشکده علوم دانشگاه خوارزمی و پژوهشگر برگزیده رشته زمین‌شناسی، فعالیت‌های خود را در حوزه زمین‌شناسی زیست‌محیطی و عناصر استراتژیک تشریح کرد. او تاکنون بیش از ۱۳ طرح پژوهشی خاتمه‌یافته داشته است.

پژوهش‌های کلیدی:

رستگاری‌مهر بر لزوم فاصله گرفتن از رویکرد تک‌عنصری و بهره‌برداری چندعنصری تأکید کرد و افزود که هم‌افزایی میان دانشگاه، صنعت و سیاست‌گذاران می‌تواند ایران را به بازیگری مؤثر در زنجیره جهانی عناصر استراتژیک تبدیل کند. او همچنین به کاربرد هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در ارزیابی زیست‌دسترس‌پذیری عناصر سمی در سد مهاباد و شناسایی شاخه‌های اکتشافی در شرق بیرجند اشاره کرد که به کاهش هزینه و زمان تحلیل‌های آزمایشگاهی کمک می‌کند.

🌌 دوگانگی گرانش و کوانتوم (فیزیک)

محمدحسن وحیدی‌نیا، استادیار دانشکده فیزیک دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان و پژوهشگر برگزیده رشته فیزیک، بر اهمیت پژوهش‌های بنیادی در فیزیک نظری تأکید کرد. تمرکز او بر فهم دوگانگی میان پدیده‌های بزرگ کیهانی و ذرات زیراتمی است.

وی سیاه‌چاله‌ها را به عنوان «آزمایشگاه‌های فکری» معرفی کرد که امکان بررسی نظریه‌های گرانش و کوانتوم در شرایط غیرقابل دسترس در آزمایشگاه‌های سنتی را فراهم می‌آورند. وحیدی‌نیا همچنین به بررسی اثر حافظه موج‌های گرانشی پرداخت و توضیح داد که با استفاده از مدل‌های ساده سیال و شبیه‌سازی عبور موج در آب کم‌عمق، توانسته است الگوهای مشابهی با اثر حافظه گرانشی مشاهده کند. این رویکرد ساده، ابزاری ارزشمند برای درک مفاهیم پیچیده فیزیک نظری است.