بحران پرستاری در آستانه هفته پرستار؛ کمبود ۱۰۰ هزار نیرو و تأخیر ۱۱ ماهه در پرداخت مطالبات

در آستانه فرا رسیدن هفته پرستار که با شعار «ایران قلب پرستار» آغاز می‌شود، جامعه زحمتکش پرستاری کشور با انبوهی از مشکلات ساختاری و معیشتی دست و پنجه نرم می‌کند. این چالش‌ها که ریشه در سال‌های دور و حتی پیش از تصویب قانون تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری در سال ۱۳۸۶ دارند، کیفیت مراقبت‌های پرستاری را به شدت تحت‌الشعاع قرار داده و به گفته کارشناسان، «حال پرستاری کشور خوب نیست و در بحران به سر می‌برد.»

کمبود شدید نیروی انسانی: چالش اصلی خدمات‌رسانی

مهم‌ترین معضل جامعه پرستاری برای ارائه خدمات با کیفیت، کمبود مفرط نیروی انسانی است. این کمبود باعث شده تا در بسیاری موارد، یک پرستار مجبور باشد در یک شیفت کاری به تنهایی مسئولیت مراقبت از چندین بیمار را بر عهده بگیرد.

قاسم ابوطالبی، رئیس شورای عالی نظام پرستاری، با تأکید بر این کمبود، اعلام کرد که استاندارد پرستاری برای نیروها تدوین شده و مقرر گردیده سالیانه ۱۵ هزار نفر استخدام شوند، اما استخدام‌ها همچنان «قطره چکانی» است. وی همچنین اشاره کرد که سالیانه حدود ۲۰ هزار نفر نیروی آموزش‌دیده در گروه پرستاری فارغ‌التحصیل می‌شوند، اما جذب نمی‌شوند.

تناقض پرستاران بیکار و کمبود نیرو

محمد شریفی مقدم، دبیرکل خانه پرستار، به تناقض عجیبی در این حوزه اشاره می‌کند: «از یک طرف، کمبود شدید نیرو داریم و از طرف دیگر، هزاران پرستار تحصیلکرده بیکار مانده‌اند.»

وی دلیل این وضعیت را سیاست‌های نادرست وزارت بهداشت در یک دهه گذشته می‌داند که با هدف جبران کمبود نیرو، ظرفیت پذیرش دانشجوی پرستاری را تا ۳۰۰ درصد افزایش داد، بدون آنکه زیرساخت‌های لازم برای استخدام این نیروها فراهم شود. این در حالی است که در افزایش ظرفیت رشته پزشکی، مقاومت‌هایی از سوی وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی صورت گرفت.

تأخیر در پرداخت مطالبات و فرسودگی شغلی

یکی دیگر از عوامل دلسردی و کاهش انگیزه در جامعه پرستاری، مشکلات مربوط به دریافتی‌ها و تأخیرهای طولانی‌مدت در پرداخت مطالبات است. این تأخیرها با هزینه‌های جاری زندگی همخوانی نداشته و باعث گلایه‌مندی پرستاران از نگاه تبعیض‌آمیز در پرداختی‌های نظام سلامت شده است.

فرزاد عابدینی، رئیس هیئت‌مدیره نظام پرستاری شهرستان‌های فردوس، سرایان و بشرویه، به مواردی چون ۱۱ ماه تأخیر در پرداخت مطالبات پرستاران دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، پرداخت نشدن سه ماه اضافه‌کار سال گذشته، حق لباس و توقف پرداخت تعرفه پرستاری از آبان سال گذشته اشاره کرد.

این فشار مالی و کاری باعث شده تا پرستاران مجبور به کار در دو یا سه شیفت شوند که نتیجه آن خستگی مفرط و فرسودگی جسمی و روانی است. تحقیقات جهانی نشان می‌دهد اضافه‌کاری بیش از حد، خطاهای پرستاری را تا ۱۴ درصد افزایش می‌دهد که جان بیماران را به صورت جدی به خطر می‌اندازد.

ترک خدمت و تعطیلی بخش‌های بیمارستانی

عدم انگیزه مالی و شغلی منجر به ترک خدمت نیروهای پرستاری شده است:

• سالانه حدود دو هزار پرستار رسمی ترک خدمت می‌کنند.
• بین ۵۰ تا ۶۰ درصد نیروهای پرستاری، شرکتی و قراردادی هستند که پس از اتمام قرارداد، حاضر به تمدید نیستند و این آمار در محاسبات رسمی ترک خدمت لحاظ نمی‌شود.

این کمبود نیرو تا جایی پیش رفته که به گفته رئیس شورای عالی نظام پرستاری، بسیاری از بیمارستان‌ها به دلیل نبود نیروی پرستاری، بخش‌های خود را تعطیل کرده یا بخش‌های جدید آنها افتتاح نشده است. وی تأکید کرد: «خدماتی که امروز داده می‌شود در شأن مردم ما نیست.»

نتیجه‌گیری: نیاز به توجه فوری

جامعه پرستاری در شرایطی قرار دارد که خود نیازمند توجه و درمان دردهایشان است. اگر این وضعیت ادامه یابد، باید منتظر روزهای سخت‌تری برای کیفیت مراقبت‌های پرستاری در کشور بود. پرستاران در دوران بحران‌هایی مانند پاندمی کرونا در خط مقدم بودند، اما با پایان بحران، مشکلات آنها به فراموشی سپرده شده است.