برق ارزان، سوخت اصلی ماینینگ غیرمجاز؛ مصرف ۱۰ برابری و سود نجومی در سایه خلاء قانونی

خلاء قانونی و بازار سیاه سخت‌افزار

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که خرید و فروش سخت‌افزار ماینر به خودی خود، طبق قانون جرم‌انگاری نشده است. دلالان و فروشندگان با استناد به این نکته، به داد و ستد این دستگاه‌ها ادامه می‌دهند. این فعالیت‌ها تا زمانی مجاز شمرده می‌شود که دستگاه‌ها به برق متصل نشوند، چرا که قانونگذار صرفاً «عمل استخراج» غیرمجاز را جرم دانسته است.

این خلأ قانونی در کنار نبود چهارچوبی شفاف برای ساماندهی بازار سخت‌افزار، پیامدهای زیر را به دنبال داشته است:

• رونق بازار سیاه: دلالان با استفاده از این وضعیت، به فعالیت خود ادامه می‌دهند.
• عرضه کالای قاچاق: برخی شرکت‌ها با «برچسب‌سازی» دستگاه‌های قاچاق و الصاق شناسنامه‌های جعلی «ساخت ایران»، آن‌ها را در لباس کالایی مجاز عرضه می‌کنند.
• سلب نظارت مؤثر: امکان نظارت مؤثر بر مصرف برق از نهادهای مسئول سلب شده است.

مصرف برق هشداردهنده ماینرها

«هادی سفیدمو»، مجری طرح نظارت و ساماندهی استخراج رمزارز در شرکت توانیر، آمار نگران‌کننده‌ای از مصرف برق این دستگاه‌ها ارائه کرده است:

هر دستگاه ماینر به طور متوسط ۳.۵ کیلووات برق مصرف می‌کند که ماهانه به حدود ۲۶۰۰ کیلووات ساعت می‌رسد. با در نظر گرفتن متوسط مصرف ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلووات ساعتی یک خانوار در ماه، مصرف هر دستگاه ماینر معادل مصرف برق ۱۰ واحد مسکونی است.

وی تأکید کرد که ماینر «کالای مجاز مشروط» است و تنها در محل مجاز و با پرداخت تعرفه برق آزاد قابل بهره‌برداری است. بنابراین، خرید و فروش ماینر بدون مجوز بهره‌برداری برای افرادی که مزرعه ماینر ندارند، تخلف محسوب می‌شود.

سود نجومی و انگیزه تخلف مجدد

با توجه به قیمت کنونی بیت‌کوین (بیش از ۱۳ میلیارد تومان)، سودآوری فعالیت غیرمجاز بسیار بالاست. مجری طرح نظارت توانیر در این باره توضیح داد:

شخصی که دستگاهی ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومانی می‌خرد، اگر غیرمجاز استخراج کند و دستگاهش کشف شود، نهایتاً باید حدود ۱۵۰ میلیون تومان هزینه برق و خسارت بپردازد. این میزان جریمه در مقابل درآمد بسیار بیشتری که نصیب متخلف می‌شود، انگیزه تخلف مجدد را ایجاد می‌کند.

آمار کشفیات و برآوردها نشان‌دهنده گستره وسیع فعالیت‌های غیرقانونی است:

• کشف و ضبط: از ابتدای دولت چهاردهم تا شهریور ۱۴۰۴، تعداد ۳۵,۸۰۹ دستگاه ماینر غیرمجاز کشف و ضبط شده است.
• برآورد فعالیت: برآورد توانیر حاکی از فعالیت بین ۶۵۰ تا ۷۵۰ هزار دستگاه ماینر در شبکه است.

فریب «ماینر خانگی» و سرمایه‌گذاری مرده

یک فروشنده ماینر در فضای مجازی، وجود «ماینر خانگی بی‌صدا» را رد کرده و هشدار می‌دهد که آنچه با این عنوان فروخته می‌شود، در بهترین حالت دستگاهی برای استخراج ارزهای کم‌ارزش و غیر بیت‌کوین است که قدرت رقابت در شبکه عظیم بیت‌کوین را ندارد.

مقایسه سودآوری ماینرهای خانگی و صنعتی:

این فروشنده تأکید می‌کند که دستگاه‌های خانگی با عمر مفید کوتاه و بازگشت سرمایه طولانی، یک «سرمایه‌گذاری مرده» محسوب می‌شوند.

زوال ماینینگ قانونی و فرصت‌سوزی بزرگ

«علی بابک‌نیا»، رئیس کارگروه استخراج انجمن بلاکچین ایران، از «فرصت‌سوزی بزرگ» در اقتصاد دیجیتال کشور سخن گفت. وی با اشاره به صدور ۷۶۸ مجوز، از تعطیلی تقریباً کامل این صنعت خبر داد:

• واحدهای فعال: در حال حاضر کمتر از ۲۰ واحد صنعتی فعال مانده‌اند.
• علت تعطیلی: سیاست‌های ناپایدار مانند قطع دستوری برق و نرخ‌گذاری نامناسب انرژی (برق صادراتی) باعث شده سود واحدهای مجاز پس از کسر هزینه‌ها به حدود ۱۰ درصد برسد که برای توجیه سرمایه‌گذاری کافی نیست.

بابک‌نیا معتقد است رویکرد انکار و برخورد انتظامی، سرمایه‌گذاران شفاف را به سمت فعالیت‌های زیرزمینی سوق داده و تقاضا از ماینینگ مجاز به سمت غیرمجاز منتقل شده است. وی همچنین تأکید کرد که اگر بخواهیم ماینینگ غیرمجاز نداشته باشیم، تنها راه، حمایت از مراکز مجاز از طریق ایجاد شرایط پایدار و شفاف برای فعالیت قانونی است، نه اعطای یارانه یا انرژی ارزان.

وی همچنین «افزایش نرخ ارز» را عاملی حتی مؤثرتر از قیمت جهانی بیت‌کوین در افزایش تقاضای ماینینگ در ایران دانست.

معادله ساده سودآوری غیرمجاز

معادله ماینینگ غیرمجاز در ایران بسیار ساده است: هزینه اولیه + برق بسیار ارزان (یا رایگان) = سود نجومی.

پایین بودن قیمت برق یارانه‌ای باعث شده یک دستگاه ماینر بتواند هزینه خود را در بازه کوتاه ۶ تا ۱۲ ماهه جبران کند و درآمد پس از آن، تقریباً تماماً سود خالص باشد. این سودآوری چشمگیر، افراد را به پذیرش ریسک قانونی ترغیب می‌کند و چرخه معیوب «تخلف-سود-تخلف بیشتر» را تقویت می‌کند. تا زمانی که این معادله با شفافیت و قانونمندسازی واقعی تغییر نکند، این بازار داغ در سایه به حیات خود ادامه خواهد داد.