اعزام هیئت عالی‌رتبه به کابل برای پیگیری حقابه هریرود و هیرمند

تمرکز دیپلماسی ایران بر اجرای قرارداد هیرمند و توافق جدید برای هریرود

علیرضا بیکدلی، سرپرست سفارت ایران در کابل، در حاشیه اختتامیه دومین نشست دیپلماسی استانی در مشهد، به تشریح رویکرد دیپلماتیک ایران در قبال منابع آبی مشترک با افغانستان پرداخت. وی تأکید کرد که در حالی که تمرکز بر رودخانه هیرمند در سیستان و بلوچستان بر اجرای قرارداد منعقد شده در سال ۱۳۵۱ است، دیپلماسی در خصوص منابع آبی هریرود به دنبال دستیابی به یک توافق جدید با افغانستان است.

وظایف و ساختار پیگیری حقابه‌ها

رسیدگی به رژیم حقوقی رودخانه‌های مرزی به عنوان یک مسئولیت ذاتی به وزارت امور خارجه واگذار شده و کارشناسان آب‌های مرزی در سفارتخانه‌ها این موضوع را پیگیری می‌کنند. علاوه بر این، وزارت نیرو نیز نماینده‌ای برای بررسی منابع آبی مشترک کشور دارد.

• مسئولیت ذاتی: رسیدگی به رژیم حقوقی رودخانه‌های مرزی بر عهده وزارت خارجه است.
• پیگیری تخصصی: کارشناسان آب‌های مرزی در سفارتخانه‌ها موضوع را دنبال می‌کنند.
• نمایندگی وزارت نیرو: وزارت نیرو نیز در بررسی منابع آبی مشترک مشارکت دارد.

اعزام هیئت مشترک به کابل

بیکدلی از اعزام قریب‌الوقوع یک هیئت بلندپایه به کابل خبر داد. این هیئت برای بررسی منابع آبی مشترک و حقابه‌ها راهی افغانستان خواهد شد:

«در هفته پیش رو هیأتی متشکل از مدیرکل آب‌های مرزی وزارت نیرو و رئیس اداره مرزها و دیگر مسئولان مرتبط در وزارت خارجه برای بررسی منابع آبی مشترک و حقابه‌ها راهی کابل می‌شوند.»

تأکید بر مسئولیت بالادست در حقوق بین‌الملل

سرپرست سفارت ایران در کابل، وظیفه دیپلماسی را متقاعد کردن طرف مقابل دانست که کشور بالادست منبع آبی مشترک، مسئولیت‌هایی در قبال پایین‌دست دارد. این مسئولیت‌ها شامل موارد زیر است:

• تأمین حقابه تاریخی برای شرب پایین‌دست.
• تأمین حقابه‌ها و مسائل زیست‌محیطی.

وی تأکید کرد که این مسئولیت‌ها در حقوق بین‌الملل نیز مورد تأکید قرار گرفته‌اند.

دلایل عدم پیگیری حقابه هریرود در سال‌های گذشته

بیکدلی این پرسش را مطرح کرد که چرا موضوع حقابه هریرود در سال‌های قبل به طور جدی پیگیری نشده است. وی در پاسخ به این سؤال، دلایل مطرح شده توسط دولت‌های مختلف افغانستان را برشمرد:

• دوره کنونی: افغانستانی‌ها پاسخی برای عدم پرداختن به موضوع حقابه ارائه داده‌اند.
• دولت حامد کرزای و قبل از آن: دلایلی مانند مشکلات داخلی، جنگ و ناامنی برای عدم پیگیری مطرح شده بود.

مشکلات آبی افغانستان فراتر از ایران

اختلافات افغانستان در زمینه منابع آبی تنها محدود به ایران نیست، بلکه این کشور با همسایگان دیگر خود نیز در این زمینه چالش‌هایی دارد:

• پاکستان: مطالعاتی برای سدسازی بر منابع آبی مشترک با پاکستان، از جمله رودخانه‌ها و منابع آبی «کنر»، مطرح است.
• آسیای مرکزی: اختلافات آبی با کشورهای آسیای مرکزی نیز وجود دارد.

عوامل داخلی تشدیدکننده بحران آب در افغانستان

بخشی از مشکلاتی که در حوزه منابع آبی در افغانستان ایجاد شده، ناشی از عوامل داخلی این کشور است که دست‌اندازی به منابع آبی را دوچندان کرده و باعث کاهش آب ورودی به پایین‌دست رودخانه‌های مرزی شده است:

با توجه به افزایش مصرف آب در افغانستان، مسئله آب‌های مشترک نیازمند دقت و توجه بیشتری است.

مشخصات مرزهای آبی خراسان رضوی

بر اساس اعلام مرزبانی خراسان رضوی، این استان در مجموع ۸۳۵ کیلومتر مرز مشترک دارد:

• ترکمنستان: ۵۳۵ کیلومتر.
• افغانستان: ۳۰۰ کیلومتر.

نیمی از این مرزها، مرز رودخانه‌ای است. رودخانه هریرود به طول حدود ۱۵۰ کیلومتر به عنوان مرز طبیعی و مشترک ایران با افغانستان تعیین شده است.