تحلیل آرتور میلسپو از نقض منشور آتلانتیک توسط قدرت‌های بزرگ در ایران

اولویت‌های متضاد قدرت‌های بزرگ در ایران

میلسپو در تحلیل خود به وضوح بیان می‌کند که سه قدرت بزرگ جهانی (احتمالاً منظور بریتانیا، شوروی و آمریکا) در ایران، جز در مورد عملیات حمل اسلحه و مهمات، در هیچ زمینه دیگری به تفاهم نرسیده بودند. او فقدان آرمان‌های مشترک و گرایش ناچیز آن‌ها به همکاری بر اساس اصول اعلام‌شده برای جهان پس از جنگ را مورد تأکید قرار می‌دهد.

«تا جایی که یک ایرانی می‌توانست از رفتار سه قدرت در ایران قضاوت کند، در نظر آنان تلاش‌های جنگی در درجه اول اهمیت قرار داشت. بلافاصله پس از آن اهداف ملی قرار می‌گرفت. آنگاه با فاصله‌ای بسیار دور احساسات بین المللی جدید مقام سوم را داشت.»

این دیدگاه نشان می‌دهد که منافع جنگی و اهداف ملی، بسیار فراتر از تعهدات بین‌المللی و اصول جدید جهانی، برای این قدرت‌ها در ایران اولویت داشت.

نقض منشور آتلانتیک و توافق‌های بین‌المللی

اشتغال فکری به جنگ، اصول اعلام و پذیرفته‌شده بین‌المللی را به شدت به خطر انداخت. بر اساس منشور آتلانتیک که اتحاد شوروی نیز آن را تصویب کرده بود، سه قدرت توافق کرده بودند که «در صدد هیچ گونه توسعه ارضی و اعمالی نظیر آن بر نیایند». این تعهد در کنفرانس تهران نیز مجدداً مورد تأیید قرار گرفت.

با این حال، میلسپو به تناقضات بعدی اشاره می‌کند:

• در کنفرانس یالتا، انگلیس و آمریکا با مناطق نفوذ در اروپای شرقی موافقت کردند.
• برای وادار ساختن روسیه به جنگ با ژاپن، تقریباً تمامی منشور آتلانتیک مورد انکار قرار گرفت.

این توافق‌ها و اقدامات، تعهدات قراردادی روس‌ها نسبت به ایران، از جمله آنچه در پیمان سه‌جانبه اتحاد پیش‌بینی شده بود، را تضعیف کرد.

تفاوت رویکرد شوروی با انگلیس و آمریکا در ایران

میلسپو به تفاوت فاحش در نحوه عملکرد قدرت‌ها در ایران اشاره می‌کند. او معتقد است که انگلیسی‌ها و آمریکایی‌ها در ایران و سایر نقاط جهان، از سیاست‌ها و اقدامات شوروی که مخالف قراردادها و اساس نظم جدید بین‌المللی مبتنی بر صلح و عدالت بود، چشم‌پوشی می‌کردند.

او عملکرد شوروی را اینگونه توصیف می‌کند:

• شوروی‌ها با اعتماد به نفس و درک روشن از نیازهای ملی بعد از جنگ خود عمل می‌کردند.

در مقابل، عملکرد انگلیس و آمریکا با ضعف و تردید همراه بود:

• انگلیسی‌ها و آمریکایی‌ها با کم‌رویی، بدون هدف روشن و با به تعویق افکندن مسائل و اصول سازش عمل می‌کردند.

این تحلیل، تصویری از یکجانبه‌گرایی شوروی و انفعال نسبی متحدین غربی در قبال ایران در دوران پس از جنگ را ارائه می‌دهد.