جنگ تجاری چین و آمریکا؛ اهرم‌های فشار پکن و نشانه‌های تمایل واشنگتن به مصالحه

هشدار واشنگتن و پاسخ پکن: جنگ کلمات

هفته گذشته، اسکات بسِنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با لحنی تند اعلام کرد که در جدال تجاری پیش رو، «چین در برابر جهان» قرار گرفته است. او هشدار داد که اگر پکن از تصمیم خود برای محدود کردن صادرات مواد معدنی نادر عقب‌نشینی نکند، جامعه جهانی ناگزیر به سمت استقلال اقتصادی از چین حرکت خواهد کرد.

در مقابل، دولت چین تهدید آمریکا به وضع تعرفه‌های صددرصدی بر کالاهای چینی را «نمونه‌ای آشکار از استانداردهای دوگانه آمریکا» دانست. پکن پیش‌تر برای برانگیختن حس مقاومت ملی، ویدیویی تاریخی از مائو تسه‌تونگ، رهبر انقلابی چین، منتشر کرده بود که در آن می‌گفت: «فرقی ندارد این جنگ چقدر طول بکشد، ما هرگز تسلیم نخواهیم شد.»

اهرم‌های فشار پنهان چین: عناصر نادر و دارو

با وجود رجزخوانی‌های عمومی، وزیر خزانه‌داری آمریکا قرار است همین هفته با همتایان چینی خود دیدار کند. همزمان، دونالد ترامپ نیز تعرفه‌های صددرصدی را «غیرقابل‌دوام» خوانده و از شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، با احترام یاد کرده است؛ این لحن نشان‌دهندهٔ اشتیاق فزایندهٔ واشنگتن برای دستیابی به توافق است.

این تمایل به مصالحه، بازتاب درکی تازه در واشنگتن است: در صورت تشدید درگیری، چین اهرم‌های فشار قوی‌تری در اختیار دارد. برخلاف تصور اولیه ترامپ که وابستگی چین به بازار آمریکا را برگ برنده می‌دانست، واقعیت این است که چین در بسیاری از حوزه‌های حیاتی، از مواد اولیه صنعتی تا قطعات فناوری پیشرفته، تنها تأمین‌کنندهٔ جهان است.

عناصر نادر: تله‌ای استراتژیک

بارزترین سلاح اقتصادی چین، عناصر نادر خاکی و مواد معدنی حیاتی هستند که پکن تهدید به محدود کردن صادرات آن‌ها کرده است. این اقدام از مدت‌ها پیش قابل پیش‌بینی بود و در صورت اجرایی شدن محدودیت‌ها از دسامبر امسال، خطوط تولید حیاتی در صنایع آمریکایی با خطر توقف مواجه خواهند شد.

وابستگی دارویی آمریکا

علاوه بر عناصر نادر، چین ابزار فشار دیگری نیز در اختیار دارد: صنعت دارویی. بر اساس تحلیل‌های اخیر:

• چین تنها تأمین‌کنندهٔ جهانی مواد شیمیایی کلیدی برای تولید بسیاری از داروهای پرمصرف است.
• این مواد اولیه در تولید آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای درمان بیماری‌های قلبی، سرطان و آلرژی نقش اساسی دارند.
• نزدیک به ۷۰۰ داروی مورد استفاده در ایالات متحده به مواد اولیه‌ای وابسته‌اند که منحصراً در چین تولید می‌شوند.

همچنین، پیش‌بینی بسِنت مبنی بر اتحاد سایر کشورها پشت آمریکا در صورت محدودیت‌های صادراتی چین، به دلیل سیاست‌های تجاری پرتنش دولت ترامپ و تضعیف اعتماد بین‌المللی، چندان قابل اعتماد نیست.

شکست تحریم‌ها و ظهور رقبای چینی

تلاش‌های آمریکا برای تضعیف چین در حوزه فناوری نیز با چالش مواجه شده است. زمانی که دولت آمریکا شرکت هوآوی را تحریم کرد و فروش تراشه‌های ساخت آمریکا به آن را ممنوع ساخت، تحلیلگران سقوط این غول فناوری را پیش‌بینی کردند. اما:

هوآوی نه‌تنها دوام آورد، بلکه با اتکا به تراشه‌ها و فناوری ساخت داخل، دوباره قد برافراشت و امروز در مسیر رشد و قدرت‌گیری قرار دارد و در حوزه‌هایی مانند ارتباطات نسل پنجم و طراحی تراشه، نشانه‌هایی از برتری نسبی را نشان می‌دهد.

در رقابت هوش مصنوعی نیز، سیاست‌های محدودکنندهٔ صادرات نتوانستند مانع از ظهور دیپ‌سیک (DeepSeek)، رقیب قدرتمند چینی در کنار شرکت‌هایی چون اوپن ای آی آمریکا، شوند.

هزینه‌های پنهان جنگ تجاری برای پکن

با وجود برتری چین در اهرم‌های فشار، یک جنگ تجاری طولانی‌مدت برای پکن نیز بی‌هزینه نخواهد بود. اگرچه ایالات متحده تنها حدود ۱۰ درصد از صادرات چین را جذب می‌کند، اما در شرایطی که بخش صنعتی چین با ظرفیت مازاد گسترده و تقاضای داخلی ضعیف روبه‌رو است، شرکت‌های چینی به شدت به صادرات وابسته‌اند.

چالش‌های داخلی چین:

• نبود فرصت شغلی کافی برای انبوه فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که نارضایتی پنهان اجتماعی را به دنبال دارد.
• پاکسازی‌های پیاپی در میان مقام‌های بلندپایهٔ دولتی و نظامی که تصویر ثبات حزب کمونیست را تضعیف کرده است.

در نهایت، این جنگ تجاری فرسایشی، حتی با «پیروزی» چین، به هر دو ابرقدرت آسیب خواهد زد. ایالات متحده و چین دو سنگین‌وزن اصلی اقتصاد جهانی هستند و در این نبرد، هر دو در درازمدت متحمل خسارت خواهند شد.