هشدار تجارت فردا: عقب‌ماندگی ایران از موج ۷۵ درصدی سرمایه‌گذاری جهانی در فناوری‌های آینده

سرمقاله جدید هفته‌نامه تجارت فردا با طرح پرسش کلیدی «چرا از سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته غافل شدیم؟»، به تحلیل تغییرات بنیادین در الگوی سرمایه‌گذاری جهانی و دلایل عقب‌ماندگی ایران از این جریان حیاتی پرداخته است. این تحلیل بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، از جمله مکنزی، نشان می‌دهد که تمرکز سرمایه‌های جهانی به شدت به سمت «پیشران‌های آینده اقتصاد جهان» متمایل شده و ایران به دلیل موانع ساختاری و سیاسی، از این فرصت‌های رشد محروم مانده است.

تغییر پارادایم سرمایه‌گذاری جهانی: تمرکز بر آینده

الگوی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در سه سال اخیر دستخوش تحولی اساسی شده است. تا سال ۲۰۲۲، حدود ۵۰ درصد از این سرمایه‌گذاری‌ها به حوزه‌هایی چون انرژی پاک، هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی و زیرساخت‌های دیجیتال اختصاص داشت.

اما داده‌های کنونی حاکی از آن است که:

• امروز، بیش از ۷۵ درصد سرمایه‌های جهانی به صنایعی سرازیر شده که به عنوان «پیشران‌های آینده اقتصاد جهان» شناخته می‌شوند.
• سرمایه‌گذاری در صنایع سنتی مانند غذا، نساجی و خدمات عمومی تا ۳۰ درصد کاهش یافته است.
• جریان سرمایه به طور فزاینده‌ای به سمت کشورهای پیشرفته متمرکز شده است.

چین: از مقصد سرمایه تا سرمایه‌گذار کلیدی

گزارش اخیر مکنزی نشان می‌دهد که حتی کشورهایی که زمانی مقصد اصلی سرمایه‌گذاری بودند، دچار تغییر شده‌اند.

چین، که سابقاً یکی از بزرگترین مقاصد سرمایه خارجی بود، اکنون با کاهش ۷۰ درصدی جذب سرمایه خارجی مواجه شده است. با این حال، این کشور خود به یک سرمایه‌گذار کلیدی در صنایع آینده در مناطقی مانند اروپا، آمریکای لاتین و خاورمیانه و شمال آفریقا تبدیل شده است.

موانع ساختاری و سیاسی پیش روی ایران

جذب سرمایه‌های جهانی مستلزم برخورداری از ویژگی‌های کلیدی است که کشورهای موفق از آن بهره‌مند هستند: زیرساخت‌های قوی، مقررات مساعد، نیروی کار ماهر و جریان آزاد تجاری و مالی.

متأسفانه، ایران با وجود برخورداری از سرمایه انسانی باکیفیت و ظرفیت‌های فراوان، به دلیل مجموعه‌ای از چالش‌ها از این موج جهانی عقب مانده است. مهم‌ترین این موانع عبارتند از:

• تحریم‌های بین‌المللی
• بی‌ثباتی اقتصادی
• بوروکراسی پیچیده
• ضعف زیرساخت‌ها

هزینه سنگین عقب‌ماندگی اقتصادی

این عقب‌ماندگی، ایران را از بهره‌مندی از فرصت‌های عظیم رشد اقتصادی محروم کرده و خطر وابستگی بیشتر به اقتصاد سنتی و نفتی را افزایش می‌دهد.

برآوردهای اقتصادی اهمیت این سرمایه‌گذاری‌ها را به وضوح نشان می‌دهد:

کشورهایی نظیر هند و ویتنام که زمانی درگیر فقر بودند، با جذب سرمایه‌های بین‌المللی به قطب‌های صنایع آینده تبدیل شده‌اند، در حالی که ایران به دلیل ریسک‌های سیاسی و تحریم‌ها از این جریان کنار مانده است.

خطر «شکست تاریخی» در افق ۲۰۳۰

گزارش مکنزی پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۳۰، کشورهایی که دارای زیرساخت‌های دیجیتال پیشرفته هستند، تا ۳۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی را به خود اختصاص خواهند داد.

ادامه وضعیت فعلی، ایران را در معرض شکستی تاریخی قرار می‌دهد که پایداری اقتصادی کشور را به طور جدی به خطر می‌اندازد و توانایی آن در حفظ نفوذ سیاسی و اقتصادی در منطقه و جهان را کاهش خواهد داد.

برای رهایی از این وضعیت، نیاز به تغییرات گسترده در شیوه کشورداری، اصلاحات ساختاری، تقویت زیرساخت‌ها و ایجاد محیط سیاسی مناسب برای سرمایه‌گذاری است تا ایران بتواند جایگاهی شایسته در زنجیره ارزش جهانی پیدا کند.