رونمایی از سکوی ملی هوش مصنوعی با توان ۱۰ پتافلاپس و مدل زبانی بزرگ ایرانی

«سکوی ملی هوش مصنوعی» به عنوان نخستین زیرساخت جامع و متن‌باز کشور در حوزه هوش مصنوعی، با هدف تجمیع توان محاسباتی، داده‌ای و نرم‌افزاری ایران در یک بستر واحد طراحی شده است. این سکو قرار است به عنوان حلقه اتصال میان دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه‌دهندگان مستقل عمل کند و با فراهم کردن محیطی برای آموزش، استقرار و آزمون مدل‌های هوش مصنوعی، زمینه شکل‌گیری یک اکوسیستم بومی و مستقل را فراهم آورد.

هدف نهایی از توسعه این سکو، کاهش وابستگی به پلتفرم‌های خارجی و تسهیل دسترسی پژوهشگران و استارت‌آپ‌ها به منابع محاسباتی پیشرفته است تا رشد فناوری‌های هوش مصنوعی در کشور به صورت پایدار و مستقل ادامه یابد.

جزئیات نسخه آلفا و توان محاسباتی

پروژه سکوی ملی با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، دانشگاه صنعتی شریف و مجموعه‌ای از شرکت‌های دانش‌بنیان تعریف شده و توسعه آن در سه مرحله اصلی برنامه‌ریزی شده است:

• نسخه MVP (حداقل محصول قابل عرضه): معرفی شده در اسفندماه ۱۴۰۳.
• نسخه آلفا: رونمایی در ۳۰ شهریور ۱۴۰۴.
• نسخه بتا: برنامه‌ریزی برای اسفندماه ۱۴۰۴.

نسخه آلفا که اکنون آماده رونمایی است، نخستین نمونه عملی با قابلیت‌های اجرایی گسترده محسوب می‌شود. ویژگی‌های کلیدی این نسخه عبارتند از:

• زیرساخت محاسباتی: توان بیش از ۱۰ پتافلاپس.
• شبکه داخلی: پرسرعت ۴۰۰ گیگابیتی.
• ابزارها و کتابخانه‌ها: مجموعه‌ای بومی برای پردازش زبان، بینایی ماشین و یادگیری عمیق.
• محیط کاربری: وب‌محور با نام «فضای من» برای مدیریت داده‌ها و اجرای پروژه‌های هوش مصنوعی.

یارانه پنهان و نقش اپراتورهای داده

دکتر عمادالدین فاطمی زادگان، دبیر دبیرخانه هوش مصنوعی، با اشاره به فراخوان‌های مرتبط با این سکو، تأکید کرد که هزینه‌های زیرساختی، سخت‌افزاری و توسعه مدل، به عنوان نوعی «یارانه پنهان» از سوی این سکو در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد.

وی چارچوب تقسیم کار ملی در حوزه هوش مصنوعی را شامل سه بخش اصلی دانست که اجرای آن به دستگاه‌های مختلف ابلاغ شده است:

1. داده
2. حاکمیت داده
3. اپراتورهای داده

در این چارچوب، اپراتورهای داده در حوزه‌های تخصصی مانند آب، کشاورزی و محیط‌زیست می‌توانند شکل بگیرند. این اپراتورها مجاز خواهند بود مراکز داده (Data Center) اختصاصی خود را راه‌اندازی کرده و داده‌های پالایش‌شده را در اختیار دستگاه‌های اجرایی قرار دهند. هدف اصلی این فراخوان‌ها، اثرگذاری مستقیم بر چالش‌ها و بحران‌های واقعی کشور است.

دسترسی برابر و عضویت در باشگاه جهانی

حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، اعلام کرد که سکوی ملی هوش مصنوعی فراتر از یک فناوری، زمینه‌ای برای دسترسی برابر همه دانشجویان و پژوهشگران، از دورافتاده‌ترین نقاط تا تهران، به هوش مصنوعی است.

ما با فراهم‌سازی زیرساخت پردازش پرقدرت داده‌ها (GPU Farm)، ایران را به عضویت باشگاه جهانی هوش مصنوعی درآوردیم.

وی همچنین برنامه زمانی توسعه و عرضه نهایی سکو را به شرح زیر اعلام کرد:

افشین در پایان از آغاز پروژه بزرگ‌تر «مدل زبانی بزرگ ایرانی» به صورت متن‌باز و کاملاً بومی خبر داد و تأکید کرد که این مدل، علاوه بر کاهش وابستگی به مدل‌های خارجی، به توسعه و تقویت زبان فارسی در دنیای دیجیتال کمک شایانی خواهد کرد.