سقوط ۳۸ درصدی تولید لوازم خانگی؛ بحران ۱.۲ میلیارد دلاری ارز و تورم ۷۰۰ درصدی مواد اولیه

صنعت لوازم خانگی ایران که از دهه ۱۳۴۰ شمسی با هدف بومی‌سازی شکل گرفت، امروز در آستانه یک بحران جدی قرار دارد. این صنعت با وجود ظرفیت‌های تولیدی بالا، به دلیل مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری از جمله تحریم‌ها، نوسانات ارزی، سیاست‌های دستوری و ضعف در تأمین انرژی، با کاهش شدید تولید و فروش مواجه شده است.

ارزش بازار لوازم خانگی کشور بیش از ۶ میلیارد دلار برآورد می‌شود، اما موانع موجود، پایداری اقتصادی و رقابت‌پذیری این صنعت را به شدت تهدید می‌کند.

💰 نیاز ۱.۲ میلیارد دلاری و معضل تخصیص ارز

یکی از اساسی‌ترین مشکلات تولیدکنندگان لوازم خانگی، کمبود نقدینگی و ناتوانی در تأمین ارز مورد نیاز است. بر اساس گزارش‌های اتحادیه تولیدکنندگان، این صنعت سالانه به حدود ۱.۲ میلیارد دلار ارز نیاز دارد. تخصیص دیرهنگام یا ناکافی این ارز، به گلوگاه اصلی تولید تبدیل شده است:

• تأخیر در تخصیص ارز گاهی تا ۱۶۰ روز به طول می‌انجامد.
• این تأخیرها منجر به توقف ترخیص مواد اولیه در گمرک و کندی چرخه تولید می‌شود.
• تولیدکنندگان برای تأمین مواد اولیه ناچار به مراجعه به بازار آزاد هستند که هزینه تمام‌شده را به شدت افزایش می‌دهد.
• محدودیت‌های ارزی، فرآیند ثبت سفارش برای واردات ماشین‌آلات جدید و نوسازی خطوط تولید را مختل کرده است.

مهرداد محمدی، عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی ایران، تأکید کرد که تحریم‌ها و سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی، صنعت را به مرز زیان رسانده است. وی افزود: «در شرایط فعلی، تولیدکننده در مرز زیان ناچار به افزایش قیمت است و علت این وضعیت باید در سیاست‌های کلان اقتصادی جست‌وجو شود.»

📈 جهش ۳۰۰ تا ۷۰۰ درصدی تورم مواد اولیه

چالش دیگر، تورم سنگین و بی‌سابقه در قیمت مواد اولیه است که بسیار فراتر از تورم عمومی کشور رشد کرده است. در حالی که نرخ تورم رسمی سالانه بین ۴۰ تا ۵۰ درصد اعلام می‌شود، تورم در مواد اولیه صنایع لوازم خانگی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ درصد برآورد می‌شود.

این جهش قیمتی شدید، ناشی از عواملی چون افزایش نرخ ارز، انحصار در عرضه مواد اولیه و وابستگی به بازار آزاد است که توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی را به شدت تضعیف کرده است.

سنگینی هزینه‌های انرژی و تحریم

سوءمدیریت در حوزه انرژی نیز بار مالی مضاعفی بر دوش تولیدکنندگان گذاشته است. برخی شرکت‌ها مجبورند تا ۵ درصد از فروش سالانه خود را صرف تأمین برق و سوخت از بازار آزاد کنند. علاوه بر این، آثار تحریم‌ها هزینه جابه‌جایی پول برای واردات مواد اولیه را تا ۳۰ درصد افزایش داده و صنعت را به سمت استفاده از روش‌های غیررسمی سوق داده است.

📉 سقوط تولید و جولان کالای قاچاق

آمارها نشان‌دهنده وضعیت نگران‌کننده بازار است. نسرین اوجاقی، دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران، اعلام کرد که این صنعت در سال ۱۴۰۴ با کاهش ۳۸ درصدی تولید و افت ۴۰ درصدی فروش نسبت به سال قبل مواجه شده است.

رکود بازار داخلی و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده، بخشی از تقاضا را به سمت کالاهای خارجی و قاچاق سوق داده است:

• حدود ۳۰ درصد از بازار لوازم خانگی در اختیار کالای قاچاق قرار دارد.
• قانون حمایت از مرزنشینان و ته‌لنجی به عنوان یکی از عوامل اصلی اخلال در بازار معرفی شده است.
• قطعی‌های مکرر برق در تابستان، هزینه‌های تولید را به شدت افزایش داده و واحدهای تولیدی را مجبور به تغییر ساختار هزینه‌ای برای جلوگیری از تعدیل نیرو کرده است.

⚠️ پیامدهای عدم حمایت و کاهش اعتماد عمومی

صنعت لوازم خانگی ایران در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد. عدم حمایت واقعی دولتی و سیاست‌های نیم‌بند، تولیدکنندگان را به مدیریت کوتاه‌مدت و صرفاً حفظ خطوط تولید سوق داده و اجازه سرمایه‌گذاری در بهبود کیفیت یا نوآوری فنی را نمی‌دهد. پیامد این وضعیت، کاهش کیفیت محصولات داخلی و در نتیجه، کاهش اعتماد مصرف‌کننده به کالای ایرانی است.

این چرخه معیوب، بازار داخلی را به سمت وابستگی به واردات سوق می‌دهد. در صورت عدم اصلاح سیاست‌ها، این صنعت نه تنها از نظر حجم تولید بلکه از منظر کیفیت و رقابت‌پذیری زمین‌گیر خواهد شد و ظرفیت کشور برای خودکفایی و توسعه صادراتی به شدت آسیب می‌بیند.