تهران، پایتخت مغفول گردشگری؛ از ۱۳۸ هتل تا نبود برنامه‌ریزی جامع

تهران به عنوان پایتخت سیاسی، اقتصادی و اداری کشور، دارای گنجینه‌ای عظیم از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی است که متأسفانه بخش عمده‌ای از آن به دلیل نبود برنامه‌ریزی جامع و ضعف زیرساخت‌ها، همچنان ناشناخته باقی مانده است. این در حالی است که توسعه گردشگری شهری می‌تواند موتور محرک اقتصاد پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد.

ظرفیت‌های عظیم، زیرساخت‌های ضعیف

پایتخت ایران با برخورداری از بناهای تاریخی متعدد، موزه‌های ارزشمند، بازارهای قدیمی و طبیعت منحصربه‌فرد در شمال و جنوب شهر، از ظرفیت‌های گسترده‌ای در حوزه‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی برخوردار است. با این حال، نبود یک برنامه‌ریزی جامع برای معرفی و توسعه گردشگری شهری، باعث شده است که بخش زیادی از این جاذبه‌ها از دید گردشگران داخلی و بین‌المللی پنهان بمانند.

تمرکز مدیریت شهری در سال‌های گذشته عمدتاً بر حل مشکلات روزمره نظیر ترافیک، آلودگی هوا و ساخت‌وسازهای بی‌رویه بوده و نگاه راهبردی به گردشگری شهری کمتر در دستور کار قرار گرفته است. در نتیجه، زیرساخت‌های لازم برای جذب گردشگر، مانند اقامتگاه‌های بومی، مسیرهای گردشگری منظم و خدمات اطلاع‌رسانی شهری، توسعه کافی نیافته‌اند و گردشگری تهران هنوز نتوانسته به منبع درآمد پایدار برای شهر تبدیل شود.

مقایسه آماری و چالش‌های زیرساختی

انوشیروان محسنی بندپی، استاندار اسبق تهران، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده گردشگری و تمدنی تهران، این شهر را یک چهارراه مواصلاتی مهم دانست و خاطرنشان کرد که ۵۰ درصد از تمام دفاتر خدمات مسافرتی کشور در تهران قرار دارند. با وجود این پتانسیل، کمبود زیرساخت‌های اقامتی در پایتخت مشهود است.

در حالیکه به عنوان مثال در هر کدام از شهرهای دوبی یا استانبول حدود ۸۰۰ هتل وجود دارد، اما کل تهران تنها دارای ۱۳۸ هتل است و این تفاوت، نشان‌دهنده کمبود جدی در زیرساخت‌های اقامتی است.

وی همچنین دلیل این کمبود را قیمت بالای زمین در تهران و تمایل بیشتر سرمایه‌گذاران به جنبه‌های تجاری به جای جنبه‌های گردشگری عنوان کرد. علاوه بر این، بسیاری از مناطق تاریخی و فرهنگی شهر با کمبود امکانات، فرسودگی بناها و نبود نگهداری مناسب روبه‌رو هستند.

مشوق‌های قانونی برای توسعه اقامتگاه‌ها

استاندار اسبق تهران با اشاره به قانون برنامه هفتم توسعه، از مشوق‌هایی خبر داد که برای ترغیب کلان‌شهرها به توسعه زیرساخت‌های گردشگری در نظر گرفته شده است. این مشوق‌ها با هدف بهبود وضعیت گردشگری در پایتخت و سایر کلان‌شهرها طراحی شده‌اند:

• حذف عوارض ساختمانی برای ساخت هتل.
• ایجاد تسهیلات ترکیبی کاربری ساختمان.
• معافیت گمرکی برای ورود تجهیزات هتل.

محسنی بندپی همچنین بر لزوم برنامه‌ریزی ۲۴ ساعته برای تهران تأکید کرد تا امکان ماندگاری و گردشگری در همه اوقات شبانه‌روز فراهم شود.

تهران؛ ابرشهری که مقصد گردشگری نیست

سید احمد علوی، رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران، نیز با تأکید بر اینکه تهران بیشتر به عنوان پایتخت سیاسی، اقتصادی و اداری شناخته می‌شود تا یک مرکز فرهنگی، اظهار داشت که این شهر پرجمعیت‌ترین شهر کشور و یک «ابرشهر» جهانی است، اما در آخر هفته‌ها، مردم به جای ماندن در شهر، در خروجی‌های تهران قرار دارند.

ما نتوانستیم هویت شهر تهران را به مردم منتقل کنیم چرا که از روش‌های سنتی جذب مخاطب استفاده کردیم. اصفهان و شیراز یک مقصد گردشگری تلقی می‌شوند، اما در تهران چقدر توانستیم از تبلیغات مدرن‌تر استفاده کنیم؟ باید فناوری‌های نوین را به کار ببریم تا در تبلیغات روند رو به رشدی را طی کنیم.

وی گردشگری را یک اقتصاد پایدار دانست و هشدار داد که عدم توجه ویژه به آن، باعث عقب‌ماندگی از روند جهانی خواهد شد. او عوامل متعددی را بر صنعت گردشگری تهران مؤثر دانست که شامل دسترسی به اماکن گردشگری، تبلیغات و اطلاع‌رسانی، آموزش، مدیریت محیطی، امنیت و مدیریت شهری هستند.

نواقص کلیدی صنعت گردشگری تهران

رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران، نواقص اصلی گردشگری در پایتخت را به شرح زیر برشمرد:

• فقدان جامعیت و یکپارچه‌سازی در برنامه‌ها.
• عدم هماهنگی بین نهادهای مرتبط.
• عدم تمرکززدایی همراه با تمایل به استفاده از منافع.
• فقدان چشم‌انداز محلی.