تأکید ایران، روسیه و چین بر پایان مأموریت گزارش‌دهی آژانس تحت قطعنامه ۲۲۳۱

نمایندگان دائم جمهوری اسلامی ایران، فدراسیون روسیه و جمهوری خلق چین در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) با ارسال نامه‌ای رسمی به «رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس، بر پایان یافتن مأموریت گزارش‌دهی این نهاد بین‌المللی در خصوص راستی‌آزمایی و نظارت تحت قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد تأکید کردند. این اقدام پس از انقضای مفاد قطعنامه در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۶ مهرماه) صورت گرفت و پیامدهای حقوقی مهمی برای فعالیت‌های آژانس در ایران دارد.

پایان مأموریت گزارش‌دهی آژانس

در این نامه مشترک، که ترجمه آن منتشر شده است، سه کشور به نامه مشترک وزرای امور خارجه خود به تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۵ اشاره کرده و موضع مشترک خود را در قبال اقدامات اخیر کشورهای اروپایی (E۳) در رابطه با قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) شورای امنیت سازمان ملل متحد بیان کردند.

ما تأیید می‌کنیم که مطابق با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد، تمام مفاد آن در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ خاتمه یافته است. با توجه به این خاتمه، مأموریت گزارش‌دهی مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مورد راستی‌آزمایی و نظارت تحت قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد پایان یافته است.

ایرادات حقوقی به مکانیسم "اسنپ‌بک"

نمایندگان ایران، روسیه و چین در بخش دیگری از نامه، توسل کشورهای اروپایی (انگلیس، فرانسه و آلمان) به مکانیسم موسوم به "اسنپ‌بک" را مورد انتقاد شدید قرار دادند و آن را فاقد وجاهت قانونی دانستند.

• اشکال ذاتی و رویه‌ای: توسل به اصطلاح "اسنپ بک" توسط سه کشور اروپایی به‌طور ذاتی، از نظر قانونی و رویه‌ای دارای اشکال است.
• نقض تعهدات: سه کشور اروپایی خود تعهداتشان تحت برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ را نقض کرده‌اند.
• عدم صلاحیت: این کشورها نتوانسته‌اند رویه‌های تعیین‌شده تحت مکانیزم حل اختلاف (DRM) را به پایان برسانند و لذا صلاحیت لازم برای استناد به مفاد آن را ندارند.

وضعیت قطعنامه شورای حکام (GOV/۲۰۱۵/۷۲)

این نامه تأکید می‌کند که تنها راهنمای معتبر برای دبیرخانه آژانس در زمینه اجرای برجام و راستی‌آزمایی و نظارت در ایران، قطعنامه شورای حکام به تاریخ ۱۵ دسامبر ۲۰۱۵ (GOV/۲۰۱۵/۷۲) است که همچنان معتبر باقی مانده است.

بر اساس بند عملیاتی ۱۴ این قطعنامه، شورای حکام تصمیم می‌گیرد تا ده سال پس از روز پذیرش برجام یا تا تاریخی که مدیر کل گزارش دهد که آژانس به نتیجه‌گیری گسترده برای ایران رسیده است، به این موضوع رسیدگی کند. در نتیجه، از تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵، موضوع مرتبط به‌طور خودکار از دستور کار شورای حکام حذف شده و هیچ اقدام دیگری در این زمینه لازم نیست.

فراخوان برای راه‌حل سیاسی و دیپلماتیک

در پایان، کشورهای امضاکننده نامه بار دیگر بر لزوم تعهد طرف‌های مربوطه به یافتن یک راه‌حل سیاسی تأکید کردند. این راه‌حل باید نگرانی‌های همه طرف‌ها را از طریق تعامل دیپلماتیک و گفت‌وگو بر اساس اصول احترام متقابل برآورده سازد.

این سه کشور همچنین خواستار خودداری از اقدامات تنش‌زا شدند:

«کشورهای ما بار دیگر تأکید می‌کنند که ضروری است طرف‌های مربوطه از تحریم‌های یک‌جانبه، تهدید به زور یا هر اقدام دیگری که ممکن است وضعیت را تشدید کند، خودداری کنند و همه کشورها باید در ایجاد فضای مناسب و شرایط برای تلاش‌های دیپلماتیک مشارکت کنند.»

نمایندگی‌های دائم چین، فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران درخواست کردند که این نامه به‌عنوان یک سند INFCIRC بین تمام کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توزیع شود.