بحران صیادی در مازندران: از کاهش ۶۰ درصدی صید تا وعده تعیین تکلیف بیمه سخت و زیان‌آور

دریای مازندران، بزرگترین دریاچه جهان و شاهرگ حیاتی معیشت هزاران خانواده در شمال کشور، این روزها حال خوشی ندارد. در حالی که صیادان از کاهش بی‌سابقه صید و آلودگی آب گلایه دارند، آمارهای غیررسمی از افت بیش از ۶۰ درصدی صید ماهیان استخوانی در یک دهه اخیر حکایت می‌کند. این گزارش به بررسی وضعیت فعلی صنعت صیادی در این پهنه آبی، شناسایی موانع اصلی و ارائه تصویری شفاف از وضعیت ذخایر و معیشت جامعه صیادی می‌پردازد.

صدای صیادان: دریا قهر کرده است

جامعه صیادی مازندران، که میراث‌دار فعالیتی دیرینه هستند، از وضعیت موجود ابراز نگرانی می‌کنند. صیادان باسابقه از روزهایی می‌گویند که دریا سخاوتمند بود و تورها به سرعت پر می‌شدند، اما امروز وضعیت کاملاً متفاوت است.

پیرمردی در ساحل سرخرود می‌گوید: «قدیما دریا مهربان‌تر بود، با یک تور نصفه هم شکم خانواده سیر می‌شد، الان اما تور را که می‌کشی بالا، به‌جای ماهی فقط خستگی می‌ماند.»

یکی از صیادان محمودآباد با چهره‌ای آفتاب‌سوخته می‌گوید: «امسال دریا با ما قهر کرده؛ سه هفته‌ است فقط موج صید می‌کنیم، نه ماهی.» صیاد دیگری نیز با اشاره به اینکه صید در سال جاری به پایین‌ترین میزان دو دهه اخیر رسیده، تأکید می‌کند که خرج زندگی از صید درنمی‌آید و صیادی عملاً به کاری فصلی تبدیل شده است؛ «سالی دو ماه کار داریم، ده ماه بیکاری.»

آلودگی، بلای جان دریا و صیاد

بسیاری از صیادان، علت اصلی کاهش صید را آلودگی شدید آب می‌دانند. صیادی از نوشهر می‌گوید: «هر روز با تور پلاستیک و زباله می‌کشیم بالا، وقتی دریا مریض شود صیاد هم بیمار خواهد شد.»

مشکل تخلیه فاضلاب شهری به دریا بارها مطرح شده، اما به گفته صیادان، گوش شنوایی نبوده است. این آلودگی‌ها نه تنها ذخایر ماهی را از بین برده، بلکه دل و رمق را نیز از صیادان گرفته است.

چالش‌های معیشتی و ساختاری

در کنار مشکلات زیست‌محیطی، صیادان با موانع جدی در حوزه معیشت و بازار فروش مواجه هستند که بقای این صنعت را تهدید می‌کند.

دغدغه بیمه و بازنشستگی

نبود بیمه منظم و حمایت‌های معیشتی، دغدغه جدی صیادان است. یکی از صیادان فریدونکنار می‌گوید: «سهمیه بیمه باید افزایش پیدا کند. ما که با قایق و تور نان درمی‌آوریم، اگر حادثه‌ای پیش بیاید، چه کسی پاسخگو است؟ نه بازنشستگی داریم نه تسهیلات.» جامعه صیادی در انتظار تأیید سخت و زیان‌آور بودن شغل صیادی هستند.

سلطه دلالان بر بازار فروش

مشکلات بازار فروش و حضور واسطه‌ها، سود اصلی را از دست صیادان خارج می‌کند. صیاد جوانی از چالوس می‌گوید: «ماهی را با هزار زحمت از دریا صید می‌کنیم، ولی دلالان نصف قیمت می‌خرند. سود اصلی را واسطه‌ها می‌برند و صیاد فقط تماشاگر است.» این مشکل در مورد سایر محصولات مازندران نظیر برنج و مرکبات نیز وجود دارد.

اقدامات شیلات برای حفظ ذخایر و حمایت از صیادان

در استان مازندران ۵۴ تعاونی اتحادیه صید پره فعال هستند که صید ماهیان پره از پانزدهم مهرماه آغاز شده است. سرپرست اداره‌کل شیلات مازندران با اشاره به آغاز خوب فصل صید، مشارکت صیادان در حفظ و بازسازی ذخایر دریایی را عامل ثبات صید می‌داند.

بازسازی ذخایر و رهاسازی بچه ماهی

یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ ذخایر، رهاسازی بچه ماهی‌ها است. مشارکت جامعه صیادی در ساخت کپسول‌های طبیعی و تولید و رهاسازی بچه ماهی‌ها نقش مهمی در حفظ این ذخایر ایفا کرده است.

آمار رهاسازی بچه ماهی در سال گذشته:

• توسط شیلات: ۹۸ میلیون قطعه
• توسط تعاونی‌ها: ۲۶ میلیون قطعه
• مجموع: ۱۲۴ میلیون قطعه

این ماهیان شامل کپور، سفید، ماهی آزاد و خاویار بوده‌اند. همچنین، اجرای موفق طرح تکثیر طبیعی ماهی سفید در برخی تعاونی‌ها (مانند تنکابن) نیز به حفظ ذخایر ارزشمند دریای خزر کمک کرده است.

برنامه‌های حمایتی و اقتصادی کردن صیادی

مسئولان شیلات اعلام کرده‌اند که وضعیت سخت و زیان‌آور بودن شغل صیادی تا دو تا سه ماه آینده مشخص خواهد شد. همچنین، تعدیل جامعه صیادان و اقتصادی کردن این شغل از برنامه‌های در دست اقدام است. در این راستا، دولت سهام سهامدارانی که به دلیل کاهش درآمدها تعدادشان کم شده است را خریداری می‌کند تا درآمد اعضای تعاونی و صیادان افزایش یابد.

چشم‌انداز و آمارها

بر اساس آمارهای غیررسمی، میزان صید ماهیان استخوانی در سواحل مازندران طی یک دهه اخیر بیش از ۶۰ درصد کاهش یافته است. کارشناسان محیط زیست علت این افت را ترکیبی از عوامل زیر می‌دانند:

• صید بی‌رویه
• آلودگی صنعتی
• تغییرات اقلیمی
• کم‌کاری نهادهای نظارتی

با وجود افزایش ذخایر ماهیان و رهاسازی بچه ماهی که به ثبات نسبی صید کمک کرده، مشکلات همچنان پابرجا هستند. قیمت ماهی بسته به روز و میزان صید متفاوت است و معمولاً ماهیان کفال، سفید و سایر ماهیان بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان به فروش می‌رسند. با این حال، تعاونی‌های صیادی معتقدند اگر وضع به همین منوال پیش برود، صیادی در شمال به تاریخ خواهد پیوست.

استان مازندران با داشتن بیش از ۴۰۰ کیلومتر ساحل دریای خزر، ۵۴ شرکت تعاونی صیادی پره با اشتغال بیش از ۴ هزار نفر و فعالیت بیش از ۳۴۰۰ مزرعه آبزی‌پروری، همچنان یکی از قطب‌های اقتصاد دریایی کشور است، اما بقای این صنعت نیازمند توجه جدی به محیط زیست و حمایت از قشر زحمتکش صیادان است.