خبر کامل
کاهش شدید سهم یارانه نقدی در درآمد خانوار؛ آمارها و پیشنهاد کارشناسان
سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها از واریز یارانه نقدی مهرماه ۱۴۰۴ برای سرپرستان خانوارهای دهک‌های چهارم تا نهم خبر داد. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که بررسی داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد سهم یارانه نقدی در سبد درآمدی خانوارها، به دلیل عدم تعدیل با نرخ تورم، طی سال‌های اخیر به شدت کاهش یافته و کارایی آن زیر سوال رفته است.
آمار و ارقام جدید یارانه‌بگیران
بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، یارانه نقدی این مرحله به حساب ۱۴.۵ میلیون سرپرست خانوار واریز شده است. با حذف افراد پردرآمد، تعداد یارانه‌بگیران در دهک‌های چهارم تا نهم به ۴۲ میلیون و ۳۱۳ هزار نفر رسیده است. در مجموع، در حال حاضر حدود ۷۰.۵ میلیون نفر در کشور ماهانه یارانه نقدی دریافت می‌کنند.
سیر نزولی سهم یارانه در درآمد خانوار
بررسی تاریخی سهم یارانه نقدی در درآمد خانوار، نشان‌دهنده کاهش چشمگیر تأثیرگذاری آن در طول زمان است:
آغاز طرح و اوج تأثیر (سال ۱۳۸۹)
در آذر ماه ۱۳۸۹، در اولین مرحله واریز یارانه نقدی، مبلغ ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر نفر به حساب خانوارها واریز شد. در آن سال، سهم یارانه نقدی از کل درآمد ماهانه یک خانوار به شرح زیر بود:
- خانوار شهری: ۱۶.۵ درصد
- خانوار روستایی: ۳۰.۴ درصد
تثبیت قیمت‌ها و کاهش شدید سهم (سال ۱۴۰۰)
عدم اجرای کامل سیاست هدفمندی یارانه‌ها و تثبیت مبلغ یارانه (۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان) تا اردیبهشت ۱۴۰۱، منجر به کاهش شدید سهم آن در درآمد خانوار شد. این سهم در سال ۱۴۰۰ به ارقام زیر رسید:
- خانوار شهری: ۱.۶ درصد
- خانوار روستایی: ۲.۸ درصد
تأثیر حذف ارز ۴۲۰۰ و وضعیت کنونی (سال ۱۴۰۳)
با اجرای طرح حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی و افزایش مبلغ یارانه، سهم آن به طور موقت افزایش یافت و در مناطق شهری به ۸ درصد و در مناطق روستایی به ۱۴.۱ درصد رسید. با این حال، طی سه سال اخیر، این سهم دوباره کاهش یافته و در آخرین گزارش مرکز آمار ایران برای سال ۱۴۰۳، وضعیت به شرح زیر است:
- مناطق شهری: نزدیک به ۴ درصد
- مناطق روستایی: نزدیک به ۷ درصد
تفاوت‌های استانی در سهم یارانه
نگاهی به وضعیت استانی نشان می‌دهد که سهم یارانه نقدی از کل درآمد خانوار در استان‌های مختلف، تفاوت‌های فاحشی دارد که نشان‌دهنده نابرابری درآمدی است. در مناطق روستایی، استان سیستان و بلوچستان بالاترین سهم و استان یزد پایین‌ترین سهم را داشته‌اند:
سهم یارانه در مناطق روستایی (سال ۱۴۰۳)
| استان | سهم یارانه از درآمد |
|---|---|
| سیستان و بلوچستان | ۱۸.۳ درصد |
| لرستان | ۹.۶ درصد |
| البرز | ۴.۳ درصد |
| مازندران | ۴ درصد |
| یزد | ۳.۸ درصد |
سهم یارانه در مناطق شهری (سال ۱۴۰۳)
در مناطق شهری نیز، استان‌های محروم‌تر سهم بالاتری از یارانه در درآمد خود دارند، در حالی که این سهم در پایتخت بسیار ناچیز است:
- بالاترین سهم: سیستان و بلوچستان (۷.۳٪)، ایلام (۶.۱٪)، لرستان (۵.۸٪)، آذربایجان غربی، کرمان و کرمانشاه (۵.۷٪)
- پایین‌ترین سهم: تهران (۲.۶٪)، مازندران و چهارمحال و بختیاری (۳.۳٪)
پیشنهاد کارشناسان برای اصلاح سیستم یارانه‌ای
کارشناسان اقتصادی معتقدند که سیستم فعلی یارانه‌ها به دلیل عدم تعدیل با تورم سالانه، پرهزینه، فسادزا و ناکارآمد است. دولت علاوه بر یارانه‌های نقدی، یک سیستم یارانه‌ای موازی ارزی (ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی) نیز دارد که پیچیدگی و ناکارآمدی را تشدید می‌کند.
«سیستم فعلی یارانه‌ها پرهزینه، فسادزا و ناکارآمد است. پیشنهاد می‌شود سیاست رفاهی و ارزی از یکدیگر تفکیک شوند و افراد صرفاً بر اساس درآمد و فاصله از خط فقر یارانه دریافت کنند. توزیع هدفمند منابع می‌تواند به افزایش عدالت و کارایی در نظام حمایتی کشور کمک شایانی کند.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.