حذف یارانه پنهان ارز مسافرتی؛ دلار و سکه عقب‌نشینی کردند

بانک مرکزی با اجرای سازوکار جدید محاسبه نرخ ارز مسافرتی، عملاً به یارانه پنهان سفرهای خارجی پایان داد. این اقدام که نرخ ارز مسافرتی را از محدوده ۷۰ هزار تومان به حدود ۱۰۰ هزار تومان افزایش داد، گامی مهم در جهت همگرایی نرخ‌ها، کاهش رانت ارزی و اصلاح ساختار چند نرخی ارز محسوب می‌شود و انتظار می‌رود در میان‌مدت موجب ثبات بیشتر بازار شود.

در معاملات روز گذشته، بازارهای ارز و طلا با نوسانی محدود اما کاهشی همراه شدند. دلار آزاد با افت ۱۰۵۰ تومانی به ۱۰۷ هزار و ۵۰۰ تومان عقب‌نشینی کرد. همچنین، سکه امامی با کاهش ۸۹۰ هزار تومانی در سطح ۱۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان معامله شد. بهای هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز با افت ۱۳۴ هزار تومانی به ۱۰ میلیون و ۷۶۱ هزار تومان رسید. این کاهش جزئی قیمت‌ها در شرایطی رقم خورد که معاملات بازار ارز در واکنش به تصمیم جدید بانک مرکزی، با احتیاط و انتظار همراه بود.

اصلاح ساختار ارزی: حذف یارانه پنهان مسافرتی

از روز شنبه سوم آبان، سازوکار تازه‌ای برای محاسبه نرخ ارز مسافرتی به اجرا درآمد. بر اساس این دستورالعمل، نرخ روزانه ارز مسافرتی بر مبنای نرخ تالار دوم ارز تجاری مرکز مبادله ایران به‌علاوه هزینه تبدیل و نقل‌وانتقال محاسبه می‌شود. این تغییر صرفاً شامل ارز مسافرتی است و سرفصل‌های خدماتی دیگر مانند ارز دانشجویی، درمانی و ورزشی بدون تغییر باقی مانده‌اند.

جزئیات سازوکار جدید و نرخ نهایی

بر اساس نرخ‌های اعلامی، نرخ ارز مسافرتی در روزهای اخیر با جهشی قابل‌توجه از محدوده ۷۰ تا ۷۲ هزار تومان (نرخ اسکناس تالار اول) به حدود ۹۶ هزار و ۴۶۸ تومان افزایش یافته است. با احتساب کارمزد، قیمت تمام‌شده هر دلار برای مسافران حدود ۱۰۱ هزار تومان محاسبه می‌شود. این تغییر در عمل موجب نزدیک‌تر شدن نرخ ارز مسافرتی به سطوح نرخ آزاد شده و از منظر سیاستگذاری ارزی، گامی در جهت همگرایی نرخ‌ها و کاهش شکاف میان بازار رسمی و غیررسمی به شمار می‌آید.

کاهش ۱۵ میلیون تومانی یارانه هر مسافر

اختلاف قابل‌توجه میان نرخ پیشین (حدود ۷۰ هزار تومان) و نرخ جدید (حدود ۱۰۰ هزار تومان) عملاً به معنای کاهش یارانه پنهان ارزی است. با درنظر گرفتن سهمیه معمول ۵۰۰ دلار برای هر سفر خارجی، این تغییر نرخ موجب می‌شود میزان یارانه ضمنی دولت به هر فرد حدود ۱۵ میلیون تومان کاهش یابد.

اجرای سازوکار جدید نه‌تنها به همگرایی نرخ‌ها و جلوگیری از رانت ارزی کمک می‌کند، بلکه از فشار مضاعف بر منابع ارزی کشور نیز می‌کاهد. کارشناسان اقتصادی معتقدند که این اقدام می‌تواند به تدریج اثرات مثبتی بر انتظارات بازار بگذارد و مانع شکل‌گیری تقاضای سفته‌بازانه از مسیر ارز مسافرتی شود.

هم‌راستا شدن قیمت‌ها در بازارهای مختلف (ارز تجاری، اسکناس و خدماتی) از انحراف منابع ارزی جلوگیری کرده و شفافیت بیشتری را در جریان تخصیص ارز ایجاد می‌کند. همچنین، تداوم حراج شمش طلا در مرکز مبادله نیز بر ثبات نسبی بازار طلا تاثیر گذاشته است. از ابتدای سال تاکنون ۳۳ جلسه حراج برگزار و بیش از ۲۵۱۶ کیلوگرم شمش طلا به ارزش ۲۴.۷ هزار میلیارد تومان فروخته شده است.

تحولات بازار جهانی طلا و پیش‌بینی‌ها

بازارهای جهانی هفته گذشته را با نوسانات زیادی پشت سر گذاشتند. قیمت جهانی طلا پس از ثبت رکورد تاریخی، وارد فاز اصلاحی شد و با نزدیک به ۴۰۰ دلار افت قیمت مواجه شد. با این حال، در ساعات پایانی معاملات هفتگی، با انتشار داده‌های تورم ایالات متحده، قیمت جهانی طلا به بالای سطح ۴۱۰۰ دلار بر هر اونس افزایش یافت.

عوامل فنی و بنیادی در نوسانات طلا

رشد شاخص قیمت مصرف‌کننده در ماه سپتامبر مطابق با پیش‌بینی اقتصاددانان بود و همین امر باعث اطمینان بیشتر بازار مبنی بر کاهش نرخ بهره فدرال‌رزرو در روزهای آینده شد. همزمان، بازدهی اوراق خزانه‌داری ایالات متحده نیز کاهش یافت و شاخص‌های بازار سهام این کشور تقویت شدند.

با وجود حمایت‌های قوی و بنیادینی که پشت رشد قیمت طلا وجود دارد، برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که رشد سریع طلا ممکن است به اصلاح قیمتی کوتاه‌مدت منجر شود. داده‌های فنی نشان می‌دهند:

• شاخص قدرت نسبی (RSI) ماهانه طلا از ۹۰ گذشته است.
• قیمت طلا بیش از ۲۰ درصد بالاتر از میانگین متحرک ۲۰۰روزه قرار دارد.

این داده‌ها معمولاً نشانه اشباع خرید هستند و می‌توانند سرمایه‌گذاران را به کسب سود وادار کرده و باعث فشار فروش شوند. افزون بر آن، افزایش بیش‌ازحد قیمت‌ها ممکن است تقاضای مصرفی را در بازارهای فیزیکی، به‌ویژه در آسیا، کاهش دهد.

نظرسنجی تحلیلگران و چشم‌انداز هفته آتی

بر اساس نظرسنجی هفتگی کیتکو، تحلیلگران وال‌استریت در مورد روند قیمت طلا در هفته پیش رو اختلاف نظر دارند:

تحلیلگران معتقدند که بازار در حال ورود به مرحله‌ای از تثبیت و نوسان محدود است و پیش‌بینی می‌شود قیمت‌ها در بازه ۴۰۰۰ تا ۴۳۰۰ دلار در نوسان بمانند. توجه اصلی بازار در هفته آینده به تصمیم نرخ بهره فدرال‌رزرو معطوف است.

برخی کارشناسان معتقدند اصلاح اخیر بیش از آن‌که ریشه در عوامل بنیادی داشته باشد، نتیجه خرید بیش‌ازحد معامله‌گران بوده است. آنها می‌گویند اگر طلا بتواند به بالای سطح ۴۲۴۰ دلار بازگردد، احتمالاً روند صعودی جدید آغاز خواهد شد. در مقابل، سایر تحلیلگران بر این باورند که اصلاح اخیر امری طبیعی است و بازار پس از جهش بیش از هزار دلاری، نیاز به «نفس‌گیری» دارد.