چالش‌های گردشگری انبوه در مازندران؛ از قیمت‌های سرسام‌آور تا راهکار افزایش تعطیلات هفتگی

گردشگری انبوه؛ معادله‌ای دو سر باخت

سفر به شهرهای شمالی کشور، به‌ویژه مازندران، این روزها با ترافیک‌های طولانی، چادرخوابی‌های غیرمجاز و چهره‌ای آشفته از شهرهای ساحلی گره خورده است؛ وضعیتی که کارشناسان آن را نشانه‌ی آشکار «گردشگری انبوه» می‌دانند و معتقدند زمان عبور از این الگو فرا رسیده است. این وضعیت را برخی یک معادله‌ی دو سر باخت می‌دانند؛ مسافران از ضعف زیرساخت‌ها و قیمت‌های بالا ناراضی‌اند و جامعه محلی نیز این سبک سفر را غیرمسئولانه می‌داند.

انتقادها از قیمت‌های افسارگسیخته اقامت

بسیاری از مردم، قیمت‌های سرسام‌آور خانه‌مسافرها را عامل اصلی وضعیت کنونی و روی آوردن مسافران به چادرخوابی می‌دانند. یک مسافر در ساحل رامسر عنوان کرده است: «با دو بچه، نمی‌توانم شبی چهار میلیون برای یک خانه بدهم. همین چادر هم برای ما سفره است، هم سقف.»

در مقابل، کارشناسان گردشگری معتقدند تلاش برای تعیین نرخ خانه‌مسافرها شبیه هتل‌ها، رویکردی ناکارآمد است و صرفاً صورت مسئله را پاک می‌کند. به باور آن‌ها، بازار قانون خود را دارد و افزایش قیمت در زمان اوج تقاضا، امری طبیعی است.

طرح ساماندهی خانه‌مسافرها؛ رویکرد متولیان

متولیان بخش گردشگری مازندران در واکنش به انتقادها درباره قیمت‌های نامتعارف اقامت، به‌ویژه در ایام پیک سفر، از اجرای طرح ساماندهی و نظام‌مند شدن فعالیت خانه‌مسافرها خبر داده‌اند. هدف از این طرح، صدور مجوز رسمی برای خانه‌مسافرها و ایجاد اقامتگاه‌های ایمن، به‌صرفه و در شأن خانواده‌ها، به‌ویژه اقشار کم‌درآمد است.

تغییر روند صدور مجوز از ثبت‌محور به تأییدمحور

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مازندران اعلام کرد که بر اساس قانون جدید، تمام مالکان خانه‌مسافر موظف‌اند فعالیت خود را در «درگاه ملی مجوزها» ثبت و مجوز رسمی دریافت کنند. وی تأکید کرد که روند صدور مجوزها از حالت «ثبت‌محور» به «تأییدمحور» تغییر یافته است. در شیوه جدید، مدارک و شرایط متقاضی پس از ثبت در سامانه، توسط اداره‌کل میراث فرهنگی و مراجع ذی‌ربط از جمله نیروی انتظامی بررسی و تأیید می‌شود.

فعالیت خانه‌مسافرهای فاقد مجوز، غیرقانونی است و در صورت مشاهده تخلف، بر اساس ضوابط قانونی با آن‌ها برخورد و محل فعالیتشان پلمب خواهد شد. این اقدام علاوه بر رسمیت‌بخشی، از نظر امنیتی و حفاظتی نیز برای مسافران و مالکان اطمینان بیشتری ایجاد می‌کند.

تاکنون حدود ۳۰ درصد از خانه‌مسافرهای استان برای دریافت مجوز اقدام کرده‌اند.

ساماندهی چادرخوابی‌های غیرمجاز

مسئولان استان معتقدند با اجرای طرح ساماندهی، پدیده چادرخوابی‌های غیرمجاز و ناهنجار در فضاهای عمومی نیز به‌تدریج کاهش خواهد یافت. چادرخوابی بدون ضابطه در معابر اصلی و فضاهای عمومی شهرها ممنوع اعلام شده است، زیرا احتمال بروز حوادث، سرقت و مشکلات امنیتی را افزایش می‌دهد. با همکاری نهادهای مربوطه، نقاط مشخصی در پارک‌ها و مناطق مناسب برای استقرار چادر مسافران تعیین شده است.

فرماندار رامسر نیز بر لزوم نظارت بر قیمت‌گذاری تأکید کرد و گفت: «نیاز است که قیمت‌گذاری اقامتگاه‌ها متناسب با خدمات ارائه شود. هدف ما فراهم کردن اقامتگاه‌هایی امن، مناسب و منصفانه برای خانواده‌ها است تا از دریافت قیمت‌های سرسام‌آور جلوگیری شود.»

دیدگاه کارشناسان: اقتصاد دستوری و چالش تعطیلات

کارشناسان گردشگری دیدگاه متفاوتی دارند و معتقدند افزایش قیمت در زمان اوج سفر، علاوه بر شرایط بازار، ریشه در یک چالش ساختاری در کشور دارد. به باور آنان، تعداد روزهای تعطیل نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه و تعادل سفر و گردشگری دارد و می‌تواند از تمرکز سفر در مقاصد محدود جلوگیری کند.

افزایش تعطیلات هفتگی؛ نسخه شفابخش توزیع سفر

یک دانش‌آموخته دکتری گردشگری، ایران را جزو معدود کشورهایی دانست که تنها یک روز در هفته تعطیل است و تأکید کرد که تا چالش کمبود تعطیلات هفتگی حل نشود، توزیع سفر به تعادل نخواهد رسید. وی افزود:

• ایران بیشترین تعطیلات مناسبتی را دارد، اما تعطیلات هفتگی آن از بسیاری کشورهای منطقه و اروپا کمتر است.
• افزایش روزهای تعطیل، عطش سفر را کاهش داده و توزیع متعادل سفر را در بلندمدت ممکن می‌سازد.
• تعطیلی روز پنجشنبه تا اندازه‌ای بر این وضعیت تأثیر داشته و در بلندمدت تأثیر آن مشخص خواهد شد.

این کارشناس، رویکرد نظارت بر قیمت‌ها را بازگشت به اقتصاد دستوری دانست و گفت: «ما دچار گردشگری انبوه هستیم و باید از آن عبور کنیم. قیمت‌گذاری دستوری نه صرفه اقتصادی دارد و نه در عمل امکان‌پذیر است.»

رامسر؛ مقصد مناسب گردشگری لوکس

کارشناسان معتقدند برخی شهرها نباید مقصد گردشگری انبوه باشند. رامسر به دلیل جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، باید به سمت گردشگری لوکس هدایت شود، شبیه جزیره کیش. در ترازوی سود و زیان، خسارت گردشگری انبوه برای چنین مناطقی بیشتر از منافع آن است.

این فعال بخش گردشگری تصریح کرد: «موقعیت رامسر به دلیل اکوسیستم طبیعی و بافت تاریخی‌اش دیگر مناسب گردشگری انبوه نیست. این سبک از سفر که به پیاده‌روخوابی و چادرخوابی منجر می‌شود، چیزی جز ضرر نیست.»

جمع‌بندی دیدگاه‌ها

به اعتقاد کارشناسان، نبود تعطیلات آخر هفته در کشور علاوه بر کاهش بهره‌وری، موجب معطل ماندن پتانسیل‌های گردشگری و هجوم عمومی به جاده‌ها می‌شود. آن‌ها تأکید دارند که ایران باید تعطیلات آخر هفته خود را افزایش دهد و تعطیلات وسط هفته را حذف کند تا امکان برنامه‌ریزی و مسافرت برای مردم فراهم شود. در مقابل، برخی دیگر معتقدند افزایش روزهای تعطیل تنها موجب کاهش تولید در کشور می‌شود، نظری که از سوی تحلیلگران چندان علمی به نظر نمی‌رسد.