هوش مصنوعی ساختار سنتی اعتبارسنجی در ایران را به چالش کشید

تحول اعتبارسنجی در ایران؛ هوش مصنوعی ساختار سنتی را می‌شکند

در عصر دیجیتال، هوش مصنوعی مرزهای اعتبارسنجی سنتی را درنوردیده است. در حالی که شرکت‌های لندتک جهانی با استفاده از ابزارهای پیشرفته، تسهیلات بدون وثیقه ارائه می‌دهند، ایران نیز شاهد تحولاتی جدی در زیرساخت‌های اعتبارسنجی داده‌محور است که آینده نظام مالی کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

در سطح جهانی، پیشرفت هوش مصنوعی به حدی رسیده است که شرکت‌های لندتکی می‌توانند با تحلیل عواملی چون صدا و ظاهر کاربران، صداقت و رفتار بازپرداخت آن‌ها را بررسی کرده و بدون نیاز به وثیقه، تسهیلات در اختیارشان قرار دهند. با این حال، در ایران اعطای تسهیلات بدون وثیقه همچنان به دلیل محدودیت‌های مقررات بانکی امکان‌پذیر نیست.

شکل‌گیری زیرساخت‌های جدید اعتبارسنجی

هوش مصنوعی توانسته است ساختار سنتی و انحصاری اعتبارسنجی در کشور را به چالش بکشد. رئیس کمیسیون لندتک سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران از شکل‌گیری زیرساخت‌های جدید اعتبارسنجی در کشور خبر داده و تأکید کرده است که مدل‌های مبتنی بر داده و هوش مصنوعی، تحولی جدی در فضای لندتک ایران ایجاد کرده‌اند.

این زیرساخت‌ها با تکیه بر داده‌های رفتاری و تراکنشی کاربران توسعه یافته‌اند. این داده‌ها که ماهیت ترانزیشنال دارند، از ردپای کاربران در پلتفرم‌های مختلف اقتصادی، از جمله شرکت‌های بزرگ فناوری (Big Techها) و ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت (PSDها) به دست می‌آیند و مبنای مدل‌های یادگیری ماشین و هوش مصنوعی قرار می‌گیرند.

مزیت رقابتی مدل‌های داده‌محور

بسیاری از مدل‌هایی که اکنون در لندتک‌های بزرگ استفاده می‌شوند، بر اساس همین داده‌ها تست شده و نتایج مثبتی در پی داشته‌اند. این مدل‌ها به شرکت‌ها کمک کرده‌اند تا نرخ نکول مشتریان را برای تأمین‌کنندگان مالی به شکل قابل توجهی کاهش دهند. در واقع، این ابزارهای نوین به یک مزیت رقابتی کلیدی میان لندتک‌ها تبدیل شده‌اند و انتظار می‌رود در آینده نقش بسیار پررنگ‌تری در نظام مالی ایفا کنند.

چالش مقررات سنتی در برابر نوآوری

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر مدل‌های هوش مصنوعی و داده‌محور در اعتبارسنجی، فرایند اعطای تسهیلات همچنان تحت چارچوب‌های قانونی و نظارتی بانک‌ها قرار دارد. در این خصوص، رئیس کمیسیون لندتک تهران اظهار داشت:

«در حال حاضر مقررات بانکی اجازه نمی‌دهد که اعتبارسنجی صرفاً از طریق وب‌سرویس‌های توسعه یافته یا شرکت‌های خصوصی انجام شود. حتی طبق ضوابط تسهیلات‌یاری که بانک مرکزی تدوین کرده، اگر لندتک یا تسهیلات‌یار اقدام به شناسایی مشتری کند، این به معنای رفع مسئولیت از بانک نیست و بانک همچنان موظف است ارزیابی‌های خود را انجام دهد.»

با این حال، تجربه نشان داده است که مشتریانی که از مسیر لندتک‌ها به بانک‌ها معرفی می‌شوند، از کیفیت اعتباری بالاتری برخوردار هستند. لندتک‌ها با ایجاد پلی میان کاربران و نهادهای مالی، فرصت تازه‌ای برای اعتمادسازی در اقتصاد ایران فراهم کرده‌اند که نه تنها نرخ نکول را کاهش می‌دهد، بلکه دسترسی اقشار بیشتری از مردم به اعتبار را ممکن می‌سازد. این همان نقطه‌ای است که فناوری می‌تواند به نفع هم مردم و هم نظام مالی عمل کند.