نبرد کارگران سوئدی با تسلا بر سر توافق جمعی؛ اعتصابی که وارد دومین سال شد

درگیری طولانی‌مدت میان ۷۰ مکانیک خودرو در سوئد و شرکت خودروسازی عظیم تسلا، متعلق به ایلان ماسک، وارد دومین سال خود شده است. این اعتصاب که در ۱۰ مرکز خدمات تسلا در جریان است، بر سر موضوعی حیاتی در فرهنگ صنعتی سوئد یعنی حق اتحادیه‌ها برای مذاکره بر سر قراردادهای جمعی کارگری متمرکز است و چشم‌انداز روشنی برای حل آن دیده نمی‌شود.

ریشه اختلاف: توافق جمعی کارگری

اعتصاب کارگران تسلا که از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شده، نه بر سر دستمزد، بلکه بر سر اصلی است که نزدیک به یک قرن است روابط صنعتی در سوئد را تعریف کرده است: حق اتحادیه‌های کارگری برای مذاکره بر سر شرایط و دستمزد اعضای خود از طریق توافق جمعی. این مفهوم در قلب مدل کار سوئدی قرار دارد.

یانیس کوزما، مکانیک ۳۹ ساله‌ای که از ابتدای اعتصاب در خط اعتصاب در مالمو حضور داشته، این دوران را «سخت» توصیف می‌کند. با وجود اینکه اتحادیه او، IF Metall، امکاناتی مانند ون سیار و غذا فراهم کرده، کارگاه تسلا در آن سوی خیابان همچنان فعال به نظر می‌رسد.

فرهنگ صنعتی سوئد

در سوئد، حدود ۷۰ درصد از کارگران عضو اتحادیه‌های کارگری هستند و ۹۰ درصد از آن‌ها تحت پوشش توافق جمعی قرار دارند. این سازوکار به قدری پذیرفته شده است که اعتصابات در این کشور نادر هستند. کنفدراسیون شرکت‌های سوئدی نیز از این سیستم حمایت می‌کند و می‌گوید: «ما حق مذاکره آزادانه با اتحادیه‌ها و امضای توافقات جمعی را ترجیح می‌دهیم.»

موضع تسلا و ایلان ماسک

تسلا با خودداری از امضای توافق جمعی، این نظم دیرینه را بر هم زده است. ایلان ماسک، مدیرعامل صریح‌اللهجه تسلا، بارها مخالفت خود را با ایده اتحادیه‌ها اعلام کرده است. او در سال ۲۰۲۳ گفت:

«من چیزی را که نوعی وضعیت ارباب و رعیت ایجاد کند، دوست ندارم. فکر می‌کنم اتحادیه‌ها سعی می‌کنند در یک شرکت منفی‌گرایی ایجاد کنند.»

رئیس اتحادیه IF Metall می‌گوید که اتحادیه از سال ۲۰۱۴ که تسلا وارد سوئد شد، به دنبال توافق جمعی بوده، اما شرکت «پاسخگو نبوده و سعی در پنهان شدن یا عدم بحث» داشته است. او افزود که اعلام اعتصاب، که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، آخرین گزینه بود، زیرا معمولاً تهدید به اعتصاب برای امضای توافق کافی است.

تجربه کارگران و جایگزینی نیروی کار

یانیس کوزما، که از سال ۲۰۲۱ برای تسلا کار می‌کرد، ادعا می‌کند که شرایط و دستمزدها اغلب به «میل و هوس مدیران» بستگی داشت. او به یاد می‌آورد که در یک ارزیابی عملکرد، به دلیل «نرسیدن به اهداف تسلا» از افزایش حقوق سالانه محروم شد، در حالی که همکار دیگری به دلیل «نگرش نادرست» افزایش حقوق نگرفته بود.

در زمان اعلام اعتصاب، تسلا حدود ۱۳۰ مکانیک داشت که اکنون ۷۰ نفر از اعضای IF Metall در اعتصاب هستند. تسلا از آن زمان کارگران اعتصابی را با نیروی کار جدید جایگزین کرده است. این اقدام، که از دهه ۱۹۳۰ بی‌سابقه است، اگرچه غیرقانونی نیست، اما برخلاف تمام هنجارهای تثبیت‌شده در بازار کار سوئد است.

گرمن بندر، پژوهشگر اندیشکده Arena Idé، می‌گوید: «تسلا این کار را آشکارا و سیستماتیک انجام داده است. آن‌ها به هنجارها اهمیت نمی‌دهند و می‌خواهند هنجارشکن باشند. اگر کسی به آن‌ها بگوید هنجارشکنی می‌کنید، آن را یک تعریف می‌بینند.»

حمایت‌های منطقه‌ای و تأثیر بر عملیات

اتحادیه IF Metall در این مبارزه تنها نیست. اعتصاب توسط چندین اتحادیه دیگر حمایت شده است:

• کارگران اسکله در دانمارک، نروژ و فنلاند از جابجایی خودروهای تسلا خودداری می‌کنند.
• جمع‌آوری زباله از تأسیسات تسلا در سوئد متوقف شده است.
• ایستگاه‌های شارژ جدید تسلا به شبکه برق کشور متصل نمی‌شوند.

با این حال، به نظر می‌رسد این اقدامات تأثیر محدودی بر مشتریان داشته است. رئیس گروه علاقه‌مندان «باشگاه تسلا سوئد»، می‌گوید که مالکان تسلا تحت تأثیر قرار نگرفته‌اند و می‌توانند خودروهای خود را بخرند، سرویس کنند و شارژ نمایند، زیرا ایستگاه‌های شارژ جایگزین در نزدیکی وجود دارد (مانند ایستگاهی در ۱۰ کیلومتری فرودگاه آرلاندا استکهلم که ۲۰ شارژر آن به دلیل اعتصاب غیرفعال مانده‌اند).

آینده مبهم درگیری

با توجه به اهمیت موضوع برای هر دو طرف، پایان دادن به این بن‌بست دشوار به نظر می‌رسد. اگر IF Metall در اصل توافق جمعی کوتاه بیاید، این امر می‌تواند یک سابقه خطرناک ایجاد کند و حمایت قوی از مدل بازار کار سوئد را تضعیف نماید.

از سوی دیگر، تسلا ممکن است نگران باشد که تسلیم شدن در سوئد، دست کسانی را که به دنبال تشکیل اتحادیه در تأسیسات تولیدی این شرکت در آمریکا و آلمان هستند، تقویت کند. گرمن بندر معتقد است که موضع تسلا تا حدی ناشی از این است که ایلان ماسک نمی‌خواهد به او گفته شود که چگونه کارها را انجام دهد و اقدام صنعتی اتحادیه را نه دعوت به مذاکره، بلکه «اولتیماتومی برای امضای خط‌چین» می‌بیند.

رئیس باشگاه تسلا سوئد نیز راه حل سریعی نمی‌بیند و این درگیری را به «جنگ کره» تشبیه می‌کند؛ «درگیری‌ای که فقط طولانی می‌شود.»