برنامه ملی ایران برای توسعه فناوری کوانتوم؛ از سرمایه‌گذاری ۳ میلیون دلاری تا راه‌اندازی آزمایشگاه مرجع

حوزه‌های کلیدی فناوری کوانتوم و کاربردهای آن

فناوری کوانتوم، شاخه‌ای نوین بر پایه اصول فیزیک کوانتومی، پتانسیل ایجاد تحولات گسترده‌ای در عرصه‌های علمی و صنعتی را دارد. توسعه این فناوری در حال حاضر بر سه حوزه اصلی متمرکز است:

• محاسبات کوانتومی: برای پردازش‌های فوق سریع و حل مسائل پیچیده.
• ارتباطات کوانتومی: برای ایجاد شبکه‌های ارتباطی امن و غیرقابل نفوذ.
• حسگرهای کوانتومی: برای اندازه‌گیری‌های دقیق و پیشرفته در صنایع مختلف.

کاربردهای این فناوری‌ها دامنه‌ای وسیع از صنایع پیشرفته از جمله پزشکی، انرژی، ارتباطات و امنیت سایبری را در بر می‌گیرد و می‌تواند زیرساخت‌های علمی و صنعتی آینده کشور را متحول سازد.

توسعه زیرساخت‌های ملی و سرمایه‌گذاری کلان

هدف اصلی معاونت علمی، راه‌اندازی یک زیرساخت ملی منسجم برای توسعه فناوری کوانتومی، تسهیل کاربردهای صنعتی و پژوهشی و جلوگیری از موازی‌کاری میان نهادهای مرتبط است. در همین راستا، اقدامات زیر در دستور کار قرار گرفته است:

• راه‌اندازی آزمایشگاه‌های کوانتومی در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی.
• سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تدوین استانداردهای ملی.

برای تقویت حوزه‌های استراتژیک، بنیاد ملی علم حمایت مضاعفی از پروژه‌های مرتبط با کوانتوم، زیست‌فناوری، هوش مصنوعی و ژن‌درمانی را بر عهده گرفته و اعتبار طرح‌های این حوزه‌ها را نسبت به سایر بخش‌ها دو تا سه برابر افزایش داده است. همچنین، از ابتدای سال جاری، حدود ۳ میلیون دلار در تقویت زیرساخت‌های آزمایشگاهی کوانتوم در دانشگاه‌های مطرح سرمایه‌گذاری شده است.

تربیت نیروی انسانی متخصص؛ از ۱۶ درس تا ۶۰ درس

حمایت از تربیت نیروی انسانی متخصص یکی دیگر از محورهای کلیدی این برنامه ملی است. با هدف تأمین کادر علمی و صنعتی آینده، اقدامات زیر صورت پذیرفته است:

• از مهرماه سال جاری، ۱۶ درس تخصصی کوانتومی در ۱۲ دانشگاه کشور ارائه شده است.
• هر طرح درس مورد تأیید، ۱۵۰ میلیون تومان حمایت مالی دریافت می‌کند.
• محتوای دروس به‌صورت آنلاین و رایگان در دسترس عموم قرار گرفته است.
• زیرساخت‌های کوانتومی در هشت دانشگاه کشور تقویت شده است.

هدف نهایی این است که تعداد دروس تخصصی در حوزه‌های مختلف کوانتوم به حداقل ۶۰ درس افزایش یابد تا نیروی انسانی توانمند و آماده برای توسعه علمی و صنعتی این فناوری تربیت شود.

راه‌اندازی آزمایشگاه‌های مرجع با همکاری وزارت ارتباطات

معاونت علمی در همکاری با وزارت ارتباطات، گام‌های مهمی برای توسعه زیرساخت‌های مرجع برداشته است. حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، ضمن قدردانی از همراهی وزارت ارتباطات، بر تمرکز بر بخش ارتباطات کوانتومی تأکید کرد.

در حال هماهنگی با وزیر ارتباطات برای انجام اقدامات مشترک در حوزه‌های نوظهور به‌ویژه فناوری کوانتوم هستیم. تمرکز معاونت علمی بر بخش ارتباطات کوانتومی برای ایجاد یک آزمایشگاه مرجع و استاندارد قرار دارد.

قرار است با همکاری پژوهشگاه زیرمجموعه وزارت ارتباطات، «آزمایشگاه ارتباطات کوانتومی» راه‌اندازی شود. پیش‌بینی می‌شود این آزمایشگاه ظرف یک سال آینده به بهره‌برداری برسد و زمینه را برای توسعه فناوری‌های واقعی و مقابله با شبه‌علم فراهم کند.

نخستین آزمایشگاه ساعت اتمی در آستانه افتتاح

در حوزه حسگرهای کوانتومی نیز، معاونت علمی هدف ایجاد مجموعه‌ای از آزمایشگاه‌های تخصصی را دنبال می‌کند. در این راستا، نخستین آزمایشگاه ساعت اتمی که زیرمجموعه بخش حسگرها محسوب می‌شود، در حال آماده‌سازی است و به‌زودی افتتاح خواهد شد. این اقدامات نشان‌دهنده شتاب در توسعه علوم کوانتومی ایران است تا کشور از روند جهانی رشد این فناوری عقب نماند.

افشین در پایان خاطرنشان کرد که در کشورهای پیشرفته معمولاً حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد سرمایه‌گذاری‌ها به بخش‌های مرتبط با ارتباطات و حسگرهای کوانتومی اختصاص دارد و ایران نیز با همکاری مراکز مرجع داخلی در همین مسیر حرکت می‌کند.