نگاه نسل زد به آموزش آنلاین: انعطاف‌پذیری، متاورس و چالش‌های دانشجویان دختر

تحول آموزش در عصر دیجیتال: انتظارات نسل زد

ظهور اینترنت پرسرعت و بسترهای دیجیتال، آموزش آنلاین را از یک مکمل ساده به یک جایگزین اصلی در نظام‌های آموزشی جهان تبدیل کرده است. این تحول که با تجربه همه‌گیری کرونا شتاب بیشتری گرفت، به‌ویژه برای نسل زد (متولدین میانه دهه هفتاد تا پایان دهه هشتاد خورشیدی) که در بستر فناوری رشد کرده‌اند، معنای متفاوتی دارد. برای این نسل، فناوری بخشی طبیعی از زندگی روزمره است و به همین دلیل، انتظارات خاصی از شیوه آموزش از راه دور دارند.

با این حال، تجربه آموزش آنلاین برای همه یکسان نیست. دانشجویان دختر نسل زد، در کنار مزایای این شیوه، ممکن است با چالش‌هایی نظیر احساس انزوای اجتماعی، فشارهای روانی یا محدودیت دسترسی به ابزارهای دیجیتال مواجه شوند که می‌تواند کیفیت یادگیری و حتی نابرابری‌های آموزشی را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، این گروه به دنبال کسب مهارت‌های عملی و دیجیتال برای موفقیت در بازار کار آینده هستند.

بررسی تجربه زیسته دانشجویان دختر کرمانی

در همین راستا، پژوهشی توسط بتول صیفوری طغرالجردی، استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور تهران، و همکارانش انجام شده است. این تحقیق با تمرکز بر دانشجویان دختر نسل زد در شهر کرمان، به بررسی این موضوع پرداخته که این گروه آموزش آنلاین را چگونه معنا می‌کنند و چه انتظاراتی از آن دارند.

روش اجرای این تحقیق بر پایه مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ دانشجوی دختر نسل زد بود. تحلیل داده‌های حاصل از این گفت‌وگوها، ابعاد چندگانه آموزش آنلاین را از دیدگاه این دانشجویان آشکار ساخت.

شش مضمون کلیدی از نگاه دانشجویان

یافته‌های پژوهش نشان داد که آموزش آنلاین برای این گروه، مفهومی چندبعدی دارد و شش مضمون اصلی از دل داده‌ها استخراج شد:

• انعطاف‌پذیری و استقلال: امکان برقراری تعادل بین تحصیل و اشتغال، که به‌ویژه برای کسانی که به استقلال فردی اهمیت می‌دهند، ارزشمند است.
• توسعه فنی در آموزش آنلاین: نیاز به به‌روزرسانی و ارتقای زیرساخت‌های فنی.
• استفاده از متاورس: پتانسیل فناوری‌های نوظهور برای کاهش احساس انزوا و افزایش کیفیت یادگیری.
• ضرورت نگاه بلندمدت: آموزش آنلاین نباید یک راه‌حل موقتی باشد، بلکه باید بخشی از برنامه‌ریزی پایدار آموزشی کشور در نظر گرفته شود.
• یادگیری مهارت‌های دیجیتال: فرصتی برای تقویت مهارت‌های لازم برای ورود مؤثر به بازار کار.
• تعامل اجتماعی مجازی: اهمیت ایجاد فرصت‌های تعاملی برای جبران کمبودهای ارتباطی.

آینده آموزش: فناوری، کیفیت و تعامل

مضمون نهایی پژوهش، که «آموزش آنلاین مبتنی بر فناوری، کیفیت و تعامل» نام گرفت، تأکید می‌کند که موفقیت این شیوه آموزشی در گرو ترکیب سه عنصر اصلی است. بر اساس نتایج، اهمیت آموزش آنلاین فراتر از یک جایگزین موقت است و می‌تواند مهارت‌های دیجیتال را تقویت کند، فرصت یادگیری شخصی‌سازی‌شده فراهم آورد و حتی عدالت آموزشی را ارتقا دهد؛ مشروط بر آنکه زیرساخت‌های فنی و دسترسی برابر برای همه فراهم شود. برای نسل زد که به دنبال تجربه‌های نو و تعاملات دیجیتال است، این موضوع اهمیتی دوچندان دارد.

آینده آموزش آنلاین وابسته به سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نو، ارتقای کیفیت محتوا و ایجاد فرصت‌های تعامل مجازی است. اگر مسئولان سیاست‌های پایدار برای توسعه این شیوه طراحی کنند، نسل زد می‌تواند از آن برای ورود مؤثر به جامعه و بازار کار بهره‌مند شود.

قابل ذکر است این تحقیق در «فصلنامه علوم اجتماعی» دانشگاه فردوسی مشهد منتشر شده است.