توکن‌سازی دارایی‌ها؛ راهکار بانک مرکزی برای فروش متری اموال بانک آینده

دارایی‌های منجمد و چالش نقدینگی

مدیران بانک مرکزی تأکید کرده‌اند که بانک آینده سابق دارای سرمایه‌های ارزشمندی است که متأسفانه نه به صورت نقد، بلکه به صورت ملک درآمده و همین امر زمینه ساز انجماد دارایی‌ها شده بود. در سال‌های گذشته، فرصت‌های متعددی به سرمایه‌گذاران اصلی بانک داده شد تا با فروش اموال، مشکل کمبود نقدینگی را حل کنند، اما این اموال به دلیل حجم و ارزش بالا و همچنین چسبندگی سهامداران اصلی به آن‌ها، هرگز به فروش نرفتند.

اموال شاخص بانک آینده

از جمله دارایی‌های بزرگ و شاخص این بانک که سرمایه‌گذاران اصلی قادر به فروش آن‌ها نبودند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ملک بزرگ تجاری ایران مال در تهران
• هتل روتانا در مشهد
• سایر املاک در شهرهای مختلف از جمله کیش

تعیین عدد دقیق املاک و مستغلات بانک آینده سابق نیازمند زمان است. هیئت گزیر و تیم ارزیابی و ارزش‌گذاری اموال، متشکل از رئیس کل بانک مرکزی، وزیر اقتصاد و دادستان کشور، در حال برگزاری جلسات و گردآوری اطلاعات برای اعلام قیمت روز این دارایی‌ها هستند.

توکن‌سازی؛ راهکار نوین برای نقد کردن املاک

یکی از اقدامات کلیدی که برای ارزش‌گذاری و فروش اموال بانک‌ها مطرح شده، استفاده از فناوری‌های نوین و «توکن‌سازی اموال» است. این شیوه امکان می‌دهد تا اموال و املاک مازاد بانک‌ها که در سامانه‌های نظارتی ثبت شده‌اند، به صورت خُرد و بخش به بخش به افراد حقیقی و حقوقی مختلف واگذار شوند.

مفهوم توکنایزه کردن دارایی‌ها از این قاعده شکل می‌گیرد که اموال بزرگ و غیرقابل واگذاری به صورت کلی (مانند ایران مال) باید به اصطلاح «شکسته» شده و به صورت خرد واگذار شوند. این روش می‌تواند تقاضاهای خرد را پشتیبانی کرده و امکان فروش ملک به صورت متری یا حتی دسی‌متری را فراهم آورد؛ موضوعی که سال‌ها پیش نیز برای فروش متری مسکن از طریق بورس مطرح و مورد موافقت کمیته فقهی سازمان بورس قرار گرفته بود.

آمار تکان‌دهنده از بنگاه‌داری بانک‌ها

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از سرمایه‌های کشور به جای مولدسازی، تبدیل به ملک و مکان‌هایی شده‌اند که استفاده نمی‌شوند و این امر بیانگر انجماد منابع کشور است. در همین راستا، منان رئیسی، نماینده مردم قم در مجلس شورای اسلامی، آمار قابل تأملی از بنگاه‌داری بانک‌ها ارائه کرده است:

بررسی صورت‌های مالی منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد که ۱۷ بانک فعال کشور بیش از ۷۵ شرکت انبوه‌ساز زیرمجموعه دارند که بخش عمده‌ای از آنها در حوزه ساخت ‌وساز، خرید و فروش املاک و مستغلات فعالیت می‌کنند. این بانک‌ها در زمان حاضر نزدیک به ۳۷ میلیون مترمربع زمین و مسکن در اختیار دارند که ارزش تقریبی این املاک بیش از هزار هزار میلیارد تومان (۱۰۰۰ همت) برآورد می‌شود.

تأسیس شرکت مدیریت دارایی‌های شبکه بانکی (AMC)

برای اجرای دقیق برنامه نقد کردن دارایی‌ها و پایان دادن به بنگاه‌داری بانک‌ها، نیاز به ایجاد یک شبکه قاعده‌مند فنی و زیرساختی است. در همین راستا، در فصل «ساختار مالی نظام بانکی» برنامه هفتم توسعه، تأسیس «شرکت مدیریت دارایی‌های شبکه بانکی» پیش‌بینی شده است.

این شرکت که ذیل صندوق ضمانت سپرده‌ها تأسیس می‌شود، یک نهاد مالی با هدف مولدسازی، بازاریابی و فروش دارایی‌های مازاد بانک‌های ناتراز ناسالم (به تشخیص بانک مرکزی) خواهد بود. شرکت‌های مدیریت دارایی (AMC) در سایر کشورها نیز وظیفه مدیریت دارایی‌های مشتریان برای دستیابی به اهداف مالی را بر عهده دارند.

اساسنامه این شرکت در دولت به تصویب رسیده و در آستانه نهایی شدن قرار دارد و به زودی وارد مرحله اجرایی می‌شود. مدیران بانک مرکزی پیش‌بینی کرده‌اند که حداقل مرحله نخست این طرح در سال جاری به بهره‌برداری برسد و با پشتیبانی از تقاضاهای خرد، تأثیر مثبتی بر افزایش تقاضا جهت خرید اموال بانک‌ها داشته باشد.