بحران نان: قطع کمک‌هزینه ۱.۱ همتی دولت و زیان‌دهی نانوایان

قطع پرداخت کمک‌هزینه نانوایان از سوی دولت از ابتدای تابستان ۱۴۰۴، بازار نان را با بحرانی جدی مواجه کرده است. این اقدام، که برخلاف وعده‌های داده شده و دستور صریح رئیس‌جمهور صورت گرفته، منجر به زیان‌دهی واحدهای صنفی و افزایش تخلفات گرانفروشی، به‌ویژه در نان‌های سنگک و بربری، شده است.

ریشه نابسامانی در بازار نان چیست؟

ریشه اصلی نابسامانی کنونی در بازار نان، عقب‌ماندگی چندساله قیمت مصوب نان از نرخ تورم و افزایش هزینه‌های تولید است. دولت پیش از این برای ثابت نگه‌داشتن قیمت نان برای مصرف‌کننده، بخشی از فشار هزینه‌ها را از طریق پرداخت کمک‌هزینه به نانوایان جبران می‌کرد. با این حال، توقف این پرداخت‌ها از ابتدای تیرماه، تعادل بازار را به‌کلی برهم زده است.

بسیاری از نانوایان اعلام کرده‌اند که با افزایش هزینه‌های تولید و عدم دریافت یارانه وعده داده شده، دیگر توان فروش نان با نرخ مصوب را ندارند و برای حفظ واحد صنفی خود، ناچار به عرضه گران‌تر نان هستند.

وعده افزایش قیمت و عدم پرداخت کمک‌هزینه

رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران و تهران، با تأیید تخطی نانوایان از قیمت مصوب، تأکید کرد که دولت از ابتدای تابستان ۱۴۰۴ هیچ‌گونه پرداختی بابت کمک‌هزینه نانوایی‌ها انجام نداده است. وی در تشریح نحوه تعیین قیمت جدید نان گفت:

آنالیز قیمتی نان برای سال ۱۴۰۴ نشان می‌داد که قیمت واقعی باید بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یابد و کمک‌هزینه قطع شود. اما در نهایت، با وجود اعلام موافقت با افزایش تا ۱۰۰ درصدی، تنها با ۵۲ درصد افزایش موافقت شد و قرار بود مابه‌التفاوت از طریق پرداخت کمک‌هزینه جبران شود. متأسفانه از ابتدای تیرماه تا امروز هیچ پرداختی انجام نشده است.

وی همچنین به مکاتبات متعدد با مقامات ارشد دولتی اشاره کرد و افزود که حتی رئیس‌جمهور نیز در هامش نامه‌ای به سازمان برنامه و بودجه، دستور پرداخت این کمک‌هزینه را صادر کرده، اما این دستور تاکنون عملیاتی نشده است.

بدهی ۱.۱ همتی دولت به نانوایان

کمک‌هزینه نانوایان معادل ۴۰ درصد فروش روزانه نانوایی (بر مبنای نرخ نان آرد نوع یک سال ۱۴۰۲) تعیین شده است. برآوردهای موجود نشان می‌دهد که:

مبلغ هر ماه کمک‌هزینه نانوایان حدود ۱.۱ همت (هزار و صد میلیارد تومان) است.
این کمک‌هزینه در واقع یارانه غیرمستقیم به مردم برای جلوگیری از افزایش قیمت نان محسوب می‌شود.
طی سه سال گذشته، حدود ۳۴ هزار میلیارد تومان کمک‌هزینه به نانوایان پرداخت شده است.

رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف تأکید کرد که دولت یا باید کمک‌هزینه را به‌موقع پرداخت کند یا قیمت نان را واقعی سازد. در غیر این صورت، نه کیفیت نان حفظ می‌شود و نه تخلفات کاهش می‌یابد.

زیان‌دهی تولید نان و تخلفات صنفی

تأخیر در پرداخت کمک‌هزینه‌ها فشار مضاعفی را بر نانوایان، به‌ویژه در بخش نان‌های بربری و سنگک، وارد کرده است. به گفته رئیس کارگروه آرد و نان، در شرایط فعلی:

هزینه‌های اصلی نانوایی‌های سنتی (مانند سنگک و بربری) شامل کارگر و اجاره بسیار بالاست.
با نرخ مصوب کنونی، تولید هر قرص نان برای نانوا زیان‌ده است.
به دلیل عدم پرداخت حق نانوایان، نمی‌توان انتظار داشت که سازمان تعزیرات نانوایان متخلف را جریمه کند.

با وجود موافقت دولت در مردادماه با افزایش ۵۲ درصدی قیمت نان و وعده جبران مابه‌التفاوت از طریق کمک‌هزینه‌ها، این وعده تاکنون عملی نشده و نانوایان همچنان از زیان‌ده بودن واحدهای خود خبر می‌دهند.