سلیم‌آباد تنکابن «دهکده ملی سفال ایران» شد؛ میراث ۳ قرنی خاندان محبی در آستانه ثبت جهانی

سلیم‌آباد؛ پیوند عمیق خاک و هنر

با گذر از شهرستان تنکابن و رسیدن به سلیم‌آباد، نماد هنر سفالگری از در و دیوار منازل و معابر روستا نمایان است. در این منطقه، سکوت روستا با زمزمه‌های چرخ‌های سفالگری، صدای ضربات آرام بر گِل و خنده کودکان در هم می‌آمیزد و فضایی دلنشین و آرامش‌بخش را پدید می‌آورد. سفالگری برای خانواده «محبی» یک میراث است که از لحظه لمس خاک رس مرطوب تا چرخش چرخ و پخت در کوره‌های سنتی، پیوندی عمیق میان انسان و طبیعت را به نمایش می‌گذارد.

«مریم»، از نوادگان خاندان محبی، در حالی که چرخ سفالگری زیر دستانش با ضرب‌آهنگی منظم می‌چرخد، می‌گوید: «تمام این کوزه‌ها از بزرگ تا کوچک، با سرانگشتان خانواده ما شکل گرفته‌اند؛ من هم میراث‌دار کوزه‌گری در سلیم‌آباد هستم.»

فرایند خلق یک اثر سفالی

دستان پرتوان سفالگران، با حرکاتی موزون و دقیق، از توده‌ای گِل، کوزه، کاسه، گلدان یا هر شیء دیگری را خلق می‌کنند که هر یک حامل روحی از هنر و تجربه است. پس از شکل‌گیری و خشک شدن، نوبت به پخت در کوره‌های سنتی می‌رسد. حرارت آتش، به سفال استحکام می‌بخشد و آن را برای مراحل بعدی آماده می‌کند. بسیاری از سفال‌های سلیم‌آباد، با نقوش سنتی و رنگ‌های طبیعی تزیین می‌شوند که اغلب الهام‌گرفته از طبیعت اطراف، فرهنگ غنی ایرانی و باورهای بومی هستند.

خاندان محبی؛ حافظان میراث سه قرنی

خانواده «محبی» در روستای سلیم‌آباد، دست‌کم از سه قرن پیش تاکنون سفالگر هستند و با تلاش‌های «محب‌علی محبی» بزرگ این خاندان و همراهی سایر اعضا، توانستند سفال روستا را به یک برند شناخته شده در سفالگری ایران تبدیل کنند. این خانواده بیش از یک قرن است که مشغول به تولید انواع ظروف سفالی هستند و سفال این مجموعه از سازمان جهانی یونسکو مهر اصالت دریافت کرده است.

آمار تولید و افتخارات

این خانواده سالانه حدود ۱۲۰ هزار قطعه ظرف و اشیاء سفالی متنوع تولید می‌کند. همه فرآیند تولید از استحصال و به عمل‌آوری خاک تا ساخت و پخت، توسط اهالی این دهکده انجام می‌شود که نمونه‌ای موفق از یک خوشه صنعتی فعال در صنایع دستی کشور به شمار می‌آید. دست ساخته‌های سفالی خانواده محبی تاکنون در نمایشگاه‌های متعددی حضور یافته و رتبه‌های برتر را کسب کرده است:

• حضور در ۳۵ نمایشگاه بین‌المللی
• حضور در ۲۶ نمایشگاه داخلی
• بازدید سالانه صدها گردشگر از مجموعه

با وجود این افتخارات، این هنرمندان همچنان نیازمند حمایت برای توسعه الگوی اشتغال‌زایی خود در دیگر مناطق مستعد استان و کشور هستند.

وضعیت صنایع دستی در مازندران

در سطح کشور ۲۵۶ رشته صنایع دستی وجود دارد که از این تعداد، ۸۷ رشته در استان مازندران فعال است. در حال حاضر بیش از ۵۰۰ فروشگاه، تولیدات صنایع دستی را در مازندران عرضه می‌کنند. آمار هنرمندان دارای پروانه تولید در استان مازندران به شرح زیر است:

اگرچه در اقصی‌نقاط مازندران می‌توان ردی از هنر سفالگری را یافت و هنرمندانی با نگاهی روزآمد آثار ارزشمندی تولید می‌کنند، اما توجه جامعه به سفال مازندران هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است.

ثبت ملی و چشم‌انداز میراث جهانی

روستای سلیم‌آباد به دلیل داشتن پتانسیل‌های قوی در زمینه تولید سفال، علاوه بر انتخاب به عنوان روستای هدف بومگردی، رسماً به عنوان «دهکده ملی سفال» ثبت ملی شد. این روستا به لحاظ حفظ بافت اصلی و معماری سنتی و قرار گرفتن در دامنه کوه، جلوه‌ای خاص دارد.

فرماندار تنکابن ضمن ابراز خرسندی از وجود سلیم‌آباد به عنوان یک ظرفیت فرهنگی، هنری و گردشگری، اشاره کرد که این روستا قابلیت آن را دارد که با ایجاد ساختار درست و برنامه‌ریزی‌شده، به عنوان یک میراث جهانی به ثبت برسد. وی بر تقویت زیرساخت‌های عمرانی و پژوهشی در این روستا با کمک مسئولان شهرستان تاکید کرد.