رقابت تسلیحاتی چین و آمریکا؛ تلاش پکن برای استفاده از هوش مصنوعی در ارتش

تحقیقات گسترده نشان می‌دهد چین با سرعت فزاینده‌ای در حال یکپارچه‌سازی هوش مصنوعی پیشرفته، از جمله مدل «دیپ‌سیک»، در سامانه‌های نظامی خود است تا در مسابقه تسلیحاتی با ایالات متحده عقب نماند؛ تلاشی که از خودروهای رزمی خودکار تا تصمیم‌گیری‌های سریع در میدان نبرد را در بر می‌گیرد.

رونمایی از خودروی نظامی P60 و مدل دیپ‌سیک

در فوریه امسال (بهمن ۱۴۰۳)، شرکت دفاعی دولتی نورینکو در چین از خودروی نظامی P۶۰ رونمایی کرد. این خودرو به‌طور خودکار می‌تواند عملیات پشتیبانی رزمی را با سرعت ۵۰ کیلومتر در ساعت انجام دهد و تولیدکنندگان چینی آن را نمونه‌ای اولیه از کاربرد مدل هوش مصنوعی «دیپ‌سیک» معرفی کردند.

مقامات حزب کمونیست چین این محصول را نشانه‌ای از تلاش پکن برای جبران فاصله در «مسابقه تسلیحاتی» با آمریکا دانستند؛ موضوعی که همزمان با فراخوان رهبران دو کشور برای آماده‌سازی نیروهای نظامی در برابر احتمال درگیری مطرح می‌شود.

تلاش سازمان‌یافته برای برتری نظامی

با بازبینی صدها مقاله پژوهشی، اظهارنامه‌های ثبت اختراع و اسناد خرید از شبکه‌های دولتی، نمایی کلی از تلاش منظم و سازمان‌یافته چین برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در امور نظامی به‌دست آمده است. اگرچه جزییات فنی و میزان استقرار واقعی این سامانه‌ها محرمانه است، اما مناقصه‌ها و سند ثبت اختراع‌ها، سرنخ‌هایی درباره پیشرفت‌هایی مانند:

• شناسایی خودکار هدف
• پشتیبانی تصمیم‌گیری میدان نبرد در زمان واقعی

ارائه می‌دهند؛ توانایی‌هایی که در راستای تلاش‌های مشابه در آمریکا قرار دارد.

چالش تراشه‌های انویدیا و فشار بر سخت‌افزار داخلی

یکی از نقاط قابل‌توجه در این رقابت، ادامه یا تلاش برای استفاده از تراشه‌های شرکت انویدیا است؛ با وجود آنکه در سپتامبر ۲۰۲۲ (شهریور ۱۴۰۱) وزارت بازرگانی آمریکا صادرات تراشه‌های قدرتمند A۱۰۰ و H۱۰۰ را به چین محدود کرد.

دور زدن تحریم‌ها یا استفاده از ذخایر؟

اسناد و ثبت اختراع‌ها اشاره‌هایی به استفاده یا استناد به این تراشه‌ها در پژوهش‌های وابسته به نهادهای نظامی چین دارند. با این حال، روشن نیست که آیا این سخت‌افزارها پیش از تحریم‌ها ذخیره شده‌اند یا روش دیگری برای دستیابی به آن‌ها به‌کار رفته است. سخنگوی انویدیا در این باره اظهار داشته است که بازیافت مقادیر اندک محصولات دست‌دوم «قادر به ایجاد فناوری جدید یا نگرانی امنیتی بزرگ نیست» و استفاده از محصولات محدودشده بدون پشتیبانی و نگهداری عملی نخواهد بود.

جایگزین‌های داخلی: تراشه‌های Ascend هوآوی

همزمان، تحلیل‌ها نشان می‌دهد پکن فشار بر شرکت‌های داخلی برای استفاده از سخت‌افزار ساخت چین را افزایش داده است؛ از جمله تراشه‌های Ascend تولید هوآوی که به‌عنوان جایگزینی برای محصولات خارجی معرفی شده‌اند. برخی پیمانکاران دفاعی چینی در تبلیغات‌شان به استفاده از این قطعات داخلی اشاره کرده‌اند.

شتاب در کاربردهای میدان نبرد و سامانه‌های خودمختار

اسناد نشان می‌دهند کاربرد دیپ‌سیک در مناقصه‌های وابسته به ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA) شتاب گرفته و دامنه کاربردها گسترده شده است.

تحلیل سریع سناریوها و تصاویر ماهواره‌ای

دامنه کاربرد هوش مصنوعی در ارتش چین از نظام‌های برنامه‌ریزی میدان نبرد تا تحلیل سریع تصاویر ماهواره‌ای و پهپادی گسترده شده است. شرکت‌هایی مانند Landship Information Technology مدعی‌اند سامانه‌های مبتنی بر تراشه‌های هوآوی قادر به:

• شناسایی سریع اهداف از تصاویر ماهواره‌ای
• هماهنگی با رادارها و هواپیماها برای اجرای عملیات

محققان دانشگاه فناوری شی‌آن نیز گزارش داده‌اند سامانه‌ای با اتکا به دیپ‌سیک توانسته است ۱۰ هزار سناریوی میدان نبرد را در ۴۸ ثانیه ارزیابی کند؛ رقمی که به گفته آن‌ها برای انسان‌ها ۴۸ ساعت زمان می‌برد.

سرمایه‌گذاری در پهپادهای خودران و کارکرد گروهی

یکی از شاخصه‌های هشداردهنده، سرمایه‌گذاری در سیستم‌های خودمختار است. اسناد ثبت اختراع و مناقصه‌ها حاکی از تلاش برای یکپارچه‌سازی هوش مصنوعی در پهپادها به‌منظور شناسایی و تعقیب اهداف و نیز کارکرد گروهی با حداقل مداخله انسانی است. دانشگاه بیاهانگ پرونده‌ای ثبت کرده که نشان می‌دهد دیپ‌سیک برای تصمیم‌گیری ازدحام پهپادی هنگام هدف‌گیری پهپادهای سبک به‌کار می‌رود. با این حال، مقامات دفاعی چین بارها بر حفظ کنترل انسانی بر سامانه‌های تسلیحاتی تأکید کرده‌اند.

ابهامات اخلاقی و رقابت فزاینده با آمریکا

در کنار توسعه‌های فناورانه، پرسش‌های حقوقی، اخلاقی و عملی درباره خطرات بالقوه سلاح‌های خودمختار، اعم از اشتباه هدف‌گیری تا تسریع تصمیم‌های کشنده توسط ماشین، همچنان باقی است.

هم‌زمان آمریکا نیز سرمایه‌گذاری‌های بزرگ خود در سامانه‌های خودمختار را ادامه می‌دهد و هدف‌گذاری کرده تا هزاران پهپاد خودران را تا پایان ۲۰۲۵ (۱۴۰۴ خورشیدی) به‌کار گیرد؛ اقدامی که نشان‌دهنده رقابت فناورانه و نظامی دو قدرت بزرگ است.