رئیس دانشکده منابع طبیعی مشهد: ۸۰ درصد اراضی ملی نیازمند مدیریت متخصصان هستند

مدیریت ۸۰ درصد اراضی ملی و نقش دستگاه‌های اجرایی

قریب به ۸۰ درصد از اراضی کشور، اراضی ملی محسوب می‌شوند که مدیریت آن‌ها به دستگاه‌های اجرایی متولی تفویض شده است. دو دستگاه مهم اجرایی در این زمینه، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و سازمان حفاظت محیط زیست هستند که با همکاری و شرح وظایف هم‌پوشان، این عرصه‌های وسیع را مدیریت می‌کنند.

به گفته رئیس دانشکده، نیاز مبرمی به متخصصان کارآمد و دانش‌آموخته در این حوزه وجود دارد تا بتوانند این عرصه‌های گسترده را با دانش تخصصی خود مدیریت کنند. دانشکده محیط زیست و منابع طبیعی با پرورش نیروهای متخصص در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، در تلاش است تا این وظیفه ملی را به انجام برساند.

معرفی رشته‌ها و گرایش‌های فعال در دانشکده

در حال حاضر، حدود ۵۰۰ دانشجو در این دانشکده مشغول به تحصیل هستند که ۴۰۰ نفر در مقطع کارشناسی و ۱۰۰ نفر در مقاطع تحصیلات تکمیلی و دکتری قرار دارند. همچنین ۲۰ نفر از اساتید، عضو هیئت‌علمی این دانشکده هستند که به‌صورت پیوسته یا قراردادی همکاری می‌کنند.

برنامه‌های آموزشی دانشکده در مقاطع مختلف به شرح زیر است:

• مقطع کارشناسی: سه رشته فعال وجود دارد و امید است یک رشته دیگر در سال آینده اضافه شود.
• مقطع کارشناسی ارشد: هفت گرایش فعال است و برنامه‌ریزی برای افزودن دو گرایش دیگر در سال آینده وجود دارد. این گرایش‌ها شامل شیلات (یک گرایش)، علوم و مهندسی مرتع (دو گرایش)، علوم و مهندسی آبخیزداری (دو گرایش)، علوم و مهندسی محیط زیست (یک گرایش با امید به افزودن دو گرایش دیگر) و مدیریت مناطق خشک و بیابانی است.
• مقطع دکتری: دو گرایش فعال شامل آبخیزداری و رشته احیای اکوسیستم است. رشته احیای اکوسیستم برای نخستین‌بار در ایران توسط این دانشکده تعریف و اجرا می‌شود و پذیرش دانشجو در آن به‌صورت سراسری و با مشارکت تمامی گروه‌های مرتبط انجام می‌گیرد.

تنها رشته شیلات در این دانشکده درون‌مایه‌ای تولیدی دارد، اما تاکید بر آن است که نقش تولیدی آن با نقش حفاظتی، از جمله در زمینه‌های حفاظت از اکوسیستم‌های آبی و منابع ژنتیکی، همراه باشد.

چهار محور اصلی در مدیریت سرزمین و به‌روزرسانی دانش

رشته‌های منابع طبیعی بر کاربرد اکولوژی در مدیریت سرزمین تمرکز دارند و علم طبیعت‌شناسی محسوب می‌شوند. محور اصلی اکولوژی کاربردی، شناخت سرزمین و طبیعت است. پژوهش‌ها و آموزش‌های دانشکده بر چهار محور اساسی استوار است:

1. شناخت علوم طبیعت: تکمیل شناخت بشر از اکوسیستم‌های پیچیده.
2. حفاظت: مراقبت از طبیعت در حال ویرانی و حفظ آن برای نسل‌های آینده.
3. بهره‌برداری پایدار: تامین معیشت بدون تخریب منابع طبیعی.
4. احیای اکوسیستم‌ها: بازگرداندن اکوسیستم‌های تخریب‌شده به وضعیت مطلوب.

دانشکده همواره در حال تعامل با دنیای علم و تولید دانش است. سرفصل‌های درسی حداقل پنج سال اعتبار دارند و دانشگاه فردوسی اختیار دارد تا با توجه به نیاز جامعه و پس از دفاع و نظرسنجی، سرفصل‌ها را تغییر دهد تا از قدیمی شدن دانش آموزشی جلوگیری شود.

چالش‌های آموزش و شکاف مهارت

یکی از آفات مهم در فرایند آموزش، انتخاب رشته بدون آگاهی کافی است؛ به‌طوری که تنها حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از دانشجویان پس از ورود به دانشگاه به رشته تحصیلی خود علاقه‌مند می‌شوند.

در زمینه کسب تجربه عملی، وضعیت در حد متوسطی قرار دارد. واحدهای عملی دروس تخصصی به سه شکل عمده ارائه می‌شوند:

• کارگاه‌های آموزشی (مانند تفسیر عکس‌های ماهواره‌ای).
• کارهای آزمایشگاهی (مانند خاک‌شناسی و فیزیولوژی).
• کارهای صحرایی: بخش عمده‌ای از فعالیت‌های عملی را تشکیل می‌دهند.

سفرهای علمی و کارهای صحرایی، علیرغم پرهزینه و خطرناک بودن، بر اساس نظرسنجی‌ها، ماندگارترین آموخته‌های دانشجویان هستند و دانشکده بر تداوم آن‌ها اصرار دارد.

در خصوص شکاف میان دانش فارغ‌التحصیلان و نیازهای بازار کار، ناصری معتقد است که بخشی از این مسئله به محدودیت‌های دانشگاه بازمی‌گردد و بخشی دیگر ناشی از انتظارات بیش از حد کارفرمایان است که از یک فارغ‌التحصیل تازه‌کار، سطح مهارت فردی با سال‌ها تجربه کاری را توقع دارند.