هشدار درباره ۱۴ میلیون هکتار کانون بحران فرسایش بادی و رایزنی با ترکمنستان

وضعیت بیابان‌زایی در ایران و جهان

غلامرضا هادربادی، مدیرکل دفتر بیابان، با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران اظهار داشت که قرارگیری کشور در کمربند خشک و بیابانی جهان، دوری از اقیانوس‌ها و محدودیت نفوذ جریان‌های باران‌زا به مناطق مرکزی، جنوبی و شرقی، ایران را به شدت با پدیده بیابان‌زایی مواجه کرده است.

وی افزود: پدیده بیابان‌زایی در ۱۱۰ کشور دنیا وجود دارد و سالانه حدود یک درصد از اراضی مولد و حاصلخیز جهان دچار تخریب سرزمین می‌شوند. نکته قابل توجه این است که ۱۹۶ کشور عضو کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی سازمان ملل هستند، که نشان‌دهنده جدی گرفتن خطر این پدیده حتی در کشورهایی با وضعیت بارندگی مناسب است.

آمار کانون‌های بحران در کشور

بر اساس آمارهای رسمی، در ایران ۳۲ میلیون هکتار اراضی بیابانی شناسایی شده است که از این میزان، ۱۴ میلیون هکتار به عنوان کانون‌های بحران فرسایش بادی به‌شمار می‌روند. بخش عمده‌ای از این مناطق بحرانی در استان‌های مرکزی، جنوبی و شرقی کشور قرار دارند.

اقدامات ملی و هدف‌گذاری‌ها

برای کنترل پدیده بیابان‌زایی، اقدامات گسترده‌ای در سطح کشور به اجرا درآمده است. این اقدامات شامل احیای بیش از یک میلیون هکتار اراضی بیابانی، مدیریت روان‌آب‌ها و اجرای عملیات بذرکاری در مناطق بحرانی است.

احیای اراضی و استان‌های اولویت‌دار

استان‌هایی نظیر خوزستان، کرمان و سیستان‌وبلوچستان در اولویت عملیات بیابان‌زدایی قرار دارند. همچنین، استان گلستان نیز از این اقدامات بی‌نصیب نمانده و حدود ۱۵ هزار هکتار از اراضی بیابانی آن احیا شده است.

الزامات برنامه هفتم توسعه

طبق برنامه هفتم توسعه کشور، هدف‌گذاری شده است که ۲۰ درصد از کانون‌های بحران فرسایش بادی کنترل شوند. این کانون‌ها تنها محدود به اراضی ملی نیستند و مدیریت آن‌ها نیازمند همکاری‌های فرابخشی است:

• حدود ۲.۷ میلیون هکتار از این کانون‌ها در اراضی کشاورزی و دیم واقع شده‌اند که همکاری کشاورزان و نهادهای محلی را ضروری می‌سازد.

منابع داخلی و خارجی گرد و غبار

مدیرکل دفتر بیابان به منابع مختلف تولید گرد و غبار در کشور اشاره کرد و تأکید نمود که مهار فرسایش بادی و کنترل ریزگردها نیازمند عزم ملی و همکاری فرابخشی است.

کانون‌های داخلی (تالاب‌ها و معادن)

علاوه بر اراضی بیابانی، منابع دیگری نیز به عنوان کانون‌های بحران گرد و غبار شناسایی شده‌اند:

• حدود ۸۸۰ هزار هکتار از کانون‌های بحران در محدوده تالاب‌های کشور قرار دارند که حفاظت از آن‌ها نیازمند همکاری چندجانبه دستگاه‌هاست.
• جاده‌های خاکی، بستر خشک رودخانه‌ها و باطله‌های معادن از دیگر منابع مهم تولید گرد و غبار هستند که مدیریت آن‌ها حیاتی است.

منشأ خارجی و همکاری‌های بین‌المللی

بخشی از ریزگردهای شمال شرق کشور منشأ خارجی دارند. صحرای قره‌قوم در ترکمنستان، که ۷۰ درصد از خاک آن کشور را دربرمی‌گیرد، به عنوان یکی از منابع اصلی گرد و غبار استان‌های شمالی ایران، به‌ویژه گلستان، شناخته می‌شود.

در نشست‌های اخیر کمیسیون‌های اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه (اسکپ) و غرب آسیا (اسکوا) در کشورهای قطر، امارات و لبنان، نمایندگان ایران از جمله وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان منابع طبیعی رایزنی‌های مؤثری برای جلب همکاری ترکمنستان انجام داده‌اند. مقرر شده است که این کشور در نشست‌های آتی حضور فعال داشته باشد.

با تشکیل کارگروه کنترل گرد و غبار در استان گلستان و تداوم همکاری‌های بین‌المللی، امید می‌رود آثار ریزگردها در شمال شرق کشور به حداقل برسد و روند بیابان‌زایی مهار شود.