چین در آستانه برنامه ۱۵ ساله: آیا مصرف خانوار موتور جدید رشد خواهد شد؟

ریشه‌های عدم تعادل اقتصادی چین

بحث در مورد ایجاد تعادل مجدد در اقتصاد چین دهه‌ها به طول انجامیده است. این اصطلاح اولین بار در مارس ۲۰۰۷ توسط ون جیابائو، نخست‌وزیر سابق، مطرح شد. او اقتصاد به ظاهر قوی چین را در معرض «چهار وضعیت» خطرناک می‌دانست که یکی از آن‌ها «نامتعادل» بودن بود.

«نامتعادل» تنها اشاره‌ای گذرا به مصرف‌کننده چینی است. اما در چارچوب هر چهار وضعیت، گزاره‌ای مطرح می‌شود که از آن زمان به مهم‌ترین مسئله ساختاری برای اقتصاد چین تبدیل شده: نیاز به یافتن منابع جدید رشد.

مقامات چینی در مهار بی‌ثباتی (اولین وضعیت) مهارت بالایی نشان داده‌اند، اما تحقق وعده سیاسی «رویای چینی» شی جین پینگ به حل وضعیت چهارم وابسته است. اگر رشد اقتصادی چین ناپایدار باشد، این کشور تا اواسط قرن به هدف آرمانی خود برای تبدیل شدن به یک «کشور سوسیالیستی مدرن بزرگ» با استانداردهای زندگی مشابه اقتصادهای پیشرفته دست نخواهد یافت.

مقایسه نرخ رشد سرانه تولید ناخالص داخلی واقعی چین

موتورهای رشد سنتی از کار افتاده‌اند

دستیابی به نرخ رشد مورد نیاز آسان نخواهد بود، زیرا بسیاری از قدرتمندترین موتورهای رشد چین در حال تضعیف هستند. بار پر کردن شکاف‌های رشد، ناگزیر بر دوش مصرف‌کننده چینی می‌افتد.

• بخش املاک و مستغلات: این بخش به شدت تحت فشار است و احتمالاً برای سال‌های آینده تحت فشار نزولی باقی خواهد ماند.
• بخش صادرات: با افزایش حمایت‌گرایی جهانی، بخش صادرات چین که ظاهراً مقاوم است، ضربه خواهد خورد.
• سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ثابت: این بخش که در حال حاضر حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل می‌دهد، به مرز خود رسیده است.

اگرچه دولت چین همیشه به افزایش تقاضای مصرف‌کننده اشاره می‌کند، اما این موضوع در کنار مجموعه‌ای از اهداف دیگر مانند تحریک رشد اشتغال، پرداختن به نابرابری درآمد، توسعه انرژی جایگزین و نوآوری بومی مطرح می‌شود. آنچه اقتصاد نامتعادل چین واقعاً به آن نیاز دارد، تمرکز متمرکز بر تقویت نقش مصرف‌کننده به عنوان یک محرک قدرتمندتر رشد است.

هدف‌گذاری صریح؛ گام نخست برای حل چالش

تعیین هدف برای مصرف خانوار به معنای کنار گذاشتن دستاوردهای تکنولوژیکی یا بازگشت به برنامه‌ریزی مرکزی نیست. هدف و برنامه دو چیز متفاوت هستند: برنامه یک چارچوب استراتژیک گسترده ارائه می‌دهد، در حالی که هدف یک عدد مشخص است که با آن برنامه سازگار است. چین می‌تواند همزمان هم برنامه‌ریزی کرده و هم هدف‌گذاری کند.

مسلماً، نسبت ۵۰٪ مصرف خانوار به تولید ناخالص داخلی، هدف سختی خواهد بود. تخمین‌ها نشان می‌دهند که این امر مستلزم رشد دو برابری مصرف خانوار نسبت به بخش‌های دیگر اقتصاد چین است. با این حال، با توجه به ضعف مورد انتظار در مسکن، صادرات و سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ثابت، تحقق این هدف قابل انجام است.

تعیین چنین اهدافی برای مدیریت هر اقتصادی مفید است؛ زیرا تمرکز ایجاد می‌کند و مشوق پاسخگویی است. هدف مصرف چین را باید مشابه اهداف ثبات قیمت یا اشتغال کامل در اقتصادهای غربی دانست.

سیاست‌های پیشنهادی برای تعادل مجدد

نکته اصلی این است که زمان آن رسیده که چین هدف روشنی برای مصرف خانوار تعیین کند. اینکه رهبران چین چگونه سیاست‌های خود را برای رسیدن به این هدف شکل می‌دهند، به خودشان بستگی دارد. در این میان، سیاست‌گذاران بر روی ترکیب مناسبی از اقدامات طرفدار مصرف بحث می‌کنند که شامل موارد زیر است:

• اصلاح سیستم قدیمی هوکو (مجوز اقامت)، به ویژه برای کارگران مهاجر.
• افزایش سن بازنشستگی.
• توسعه «اقتصاد نقره‌ای» (اقتصاد مرتبط با جمعیت مسن).
• اجرای کمپین‌های معاوضه کالاهای بادوام مصرفی.

اگر پانزدهمین برنامه پنج ساله هدف مشخصی برای افزایش مصرف خانوارها به میزان ۵۰ درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵ تعیین کند، سیاست‌گذاران چینی مجبور خواهند شد تا آنچه را که به یک بحث خسته‌کننده و اکنون به طور فزاینده‌ای فوری تبدیل شده، حل کنند. همانطور که ون جیابائو تقریباً ۱۹ سال پیش هشدار داد، عدم ایجاد تعادل مجدد در اقتصاد چین گزینه پایداری نیست.