رسوایی بزرگ در فوتبال ترکیه؛ افشای شرط‌بندی ۱۵۲ داور و اقدام انضباطی فدراسیون

جزئیات تکان‌دهنده از ابعاد رسوایی

ابراهیم حاجی‌عثمان‌اوغلو، رئیس فدراسیون فوتبال ترکیه، در نشست خبری روز دوشنبه ۲۷ اکتبر در استانبول اعلام کرد که از مجموع ۵۷۱ داور شاغل در لیگ‌های حرفه‌ای، ۳۷۱ نفر دارای حساب‌های شرط‌بندی هستند و از این تعداد، ۱۵۲ نفر به صورت فعالانه در شرط‌بندی شرکت کرده‌اند. او تاکید کرد که این گزارش با کمک منابع دولتی تهیه شده و با فیفا و یوفا به اشتراک گذاشته شده است.

آقای حاجی‌عثمان‌اوغلو: «کمیته انضباطی ما از امروز اقدامات لازم را انجام خواهد داد. آن‌ها به زودی مجازات می‌شوند. ما باید همه ناپاکی‌ها را تمیز کنیم تا فوتبال ترکیه در جایگاهی که سزاوارش است، قرار گیرد.»

آمار داوران متخلف بر اساس رده

داورانی که فعالانه در شرط‌بندی شرکت داشته‌اند، بر اساس رده‌بندی شغلی به شرح زیر هستند:

• داور رده بالا: ۷ نفر
• کمک داور رده بالا: ۱۵ نفر
• داور رده پایین: ۳۶ نفر
• کمک داور رده پایین: ۹۴ نفر

سوابق شرط‌بندی در پنج سال اخیر

تحقیقات فدراسیون که مربوط به پنج سال اخیر است، جزئیات حیرت‌انگیزی از حجم فعالیت‌های شرط‌بندی داوران را فاش کرده است:

• ده داور بیش از ۱۰ هزار شرط بسته‌اند.
• یک داور به تنهایی ۱۸۲۲۷ بار شرط‌بندی کرده است.
• چهل و دو داور به صورت انفرادی روی بیش از ۱۰۰۰ مسابقه فوتبال شرط بسته‌اند.
• برخی داوران نیز تنها یک بار شرط بسته‌اند.

فدراسیون تا کنون نام داوران متخلف را اعلام نکرده است، اما نایب‌رئیس فدراسیون گفته است که پس از تحویل پرونده به کمیته انضباطی، نام‌ها در وب‌سایت رسمی فدراسیون با عنوان «ارجاعات انضباطی» منتشر خواهد شد.

آغاز تحقیقات قضایی

تحقیقات قضایی در مورد شرط‌بندی داوران از آوریل ۲۰۲۵ توسط دادستانی کل استانبول آغاز شد. در پی درخواست برخی داوران، تحقیقات دیگری نیز در آنتالیا علیه هیئت داوران مرکزی شروع شد که در نهایت به دلیل عدم صلاحیت، پرونده آنتالیا به استانبول ارسال و هر دو پرونده در این شهر ادغام شدند. دادستانی استانبول اعلام کرده است که بیانیه اخیر رئیس فدراسیون به عنوان اطلاعات اولیه پذیرفته و به پرونده اضافه شده است.

واکنش باشگاه‌های بزرگ ترکیه

این افشاگری با استقبال محتاطانه و در عین حال قاطع باشگاه‌های بزرگ سوپرلیگ ترکیه مواجه شد که سال‌ها از مشکلات داوری شاکی بودند:

• باشگاه بشیکتاش: با انتشار بیانیه‌ای مکتوب اعلام کرد: «این کار می‌تواند نقطه عطفی برای فوتبال پاک باشد.»
• باشگاه فنرباغچه: رئیس این باشگاه، سعدتین ساران، این وضعیت را «بسیار جدی، غم‌انگیز و شوکه کننده» خواند، اما افشای آن را «امیدبخش» دانست.
• باشگاه گالاتاسرای: رئیس باشگاه، دورسون اوزبک، ضمن اعلام آمادگی برای حمایت از این روند، خواستار اعلام نام داوران، مسابقاتی که قضاوت کرده‌اند و میزان شرط‌های بسته‌شده شد.
• باشگاه تراپزون‌اسپور: اعلام کرد: «دامنه فساد ساختاری که مدت‌ها است در جامعه داوری اعلام می‌کردیم، به وضوح نمایان شده است.»

پیامدهای قانونی و مقررات بین‌المللی

بر اساس دستورالعمل‌های انضباطی فدراسیون فوتبال ترکیه، داوران، بازیکنان و مربیان اجازه شرط‌بندی ندارند. مقررات انضباطی یوفا نیز شرط‌بندی داوران را ممنوع کرده است.

ممنوعیت‌های فیفا

ماده ۲۷ از مقررات اخلاقی فیفا تصریح می‌کند که داورانی که در فعالیت‌های شرط‌بندی، قمار یا فعالیت‌های مشابه شرکت کنند، باید دست‌کم ۱۰۰ هزار فرانک سوئیس جریمه و تا حداکثر سه سال از فعالیت‌های فوتبالی محروم شوند.

آلپای کوسه، وکیل ورزش، تاکید کرد که شرکت داوران در فعالیت‌های شرط‌بندی نه تنها یک موضوع اخلاقی نیست، بلکه «نقض مستقیم قوانین بین‌المللی فوتبال» است و فرآیندهای انضباطی باید فوراً و به صورت شفاف آغاز شوند.

احتمال تکرار مسابقات

در مورد احتمال تکرار مسابقاتی که این داوران قضاوت کرده‌اند، این وکیل ورزشی توضیح داد که طبق قوانین فعلی، جز در مواردی که ثابت شود فعالیت‌های شرط‌بندی به طور مستقیم روی نتیجه مسابقه تأثیر گذاشته است، نمی‌توان مسابقات را تکرار یا نتیجه آن را باطل کرد.

سابقه جنجال‌های داوری در ترکیه

فوتبال ترکیه سال‌هاست که با جنجال‌های داوری دست به گریبان بوده و تقریباً تمام تیم‌های سوپرلیگ از قضاوت‌ها شاکی هستند. این مشکلات در فصل‌های اخیر به خشونت نیز کشیده شده است:

• در فصل ۲۴-۲۰۲۳، پس از بازی آنکاراگوچو و چای‌کور ریزه‌اسپور، رئیس وقت باشگاه آنکاراگوچو، حلیل اوموت ملر، داور مسابقه را با مشت زد. این حادثه منجر به تعویق نامعلوم تمام مسابقات لیگ‌های فوتبال در سراسر کشور شد.
• در همان فصل، تیم استانبول‌اسپور در بازی خانگی مقابل ترابزون‌اسپور، در واکنش به تصمیم داور، در دقیقه ۷۴ زمین مسابقه را ترک کرد.

در پی افزایش تقاضای باشگاه‌ها، فدراسیون فوتبال ترکیه پیش‌تر تصمیم گرفته بود برای اتاق کمک داوران ویدئویی (VAR) از داوران خارجی استفاده کند.