چالش‌های زمین ۹۹ ساله: نیاز به ۶۶۰۰ همت منابع و خطر سفته‌بازی به جای خانه‌دار شدن

عضو هیات‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن با ارائه آماری از اراضی شناسایی شده برای طرح واگذاری ۹۹ ساله، بر چالش‌های تامین خدمات زیربنایی و روبنایی تاکید کرد. وی اعلام کرد که دولت تامین منابع ۶۶۰۰ همتی مورد نیاز برای اجرای این تکلیف در برنامه هفتم را غیرممکن می‌داند و هشدار داد که تجربه گذشته نشان داده است واگذاری صرف زمین خام، بدون خدمات، به جای خانه‌دار شدن مردم، به سفته‌بازی منجر می‌شود.

آمار و جزئیات اراضی ۹۹ ساله شناسایی شده

تقی رضایی، عضو هیات‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن، اعلام کرد که بالغ بر ۱۲۵ هزار هکتار زمین برای طرح واگذاری ۹۹ ساله امکان‌سنجی و شناسایی شده است. وی افزود که ۱۸ درصد از این اراضی در دولت چهاردهم تامین شده‌اند. نحوه تامین این اراضی به شرح زیر است:

• ۳۴ هزار هکتار: حاصل الحاق اراضی حریم به محدوده شهرها.
• ۳۷ هزار هکتار: حاصل توافق با بخش خصوصی.

وی تصریح کرد که زمین شناسایی شده باید از دو منظر مناسب ساخت و مناسب سکونت باشد.

چالش بزرگ: تامین خدمات زیربنایی و روبنایی

مناسب ساخت بودن زمین به این معناست که از لحاظ توپوگرافی ایرادی نداشته باشد؛ به عنوان مثال، بر روی گسل یا منطقه فرونشست نباشد. اما برای آنکه زمین مناسب سکونت شود، باید خدمات زیربنایی و روبنایی در آن ایجاد گردد. این خدمات شامل موارد حیاتی زیر است:

• تامین آب، برق و گاز.
• تامین حداقل خدمات رفاهی و شهری (خدمات روبنایی).

آماده‌سازی کامل زمین خام به این مفهوم است که علاوه بر زیرساخت‌هایی نظیر آب، برق، گاز و خیابان‌کشی، خدمات شهری یا همان خدمات روبنایی نیز همزمان با مسکن‌سازی دولتی در این اراضی ایجاد و تامین شود تا شهرهایی که با این واگذاری‌ها شکل می‌گیرند، صرفاً حالت خوابگاهی نداشته باشند.

هزینه هنگفت اجرای برنامه هفتم

دولت با استناد به «کارنامه هزینه‌بر واگذاری زمین ۹۹ساله طی ۴ سال گذشته»، به مجلس اعلام کرده است که «تکلیف برنامه هفتم برای زمین ۹۹ساله، به ۶۶۰۰ همت منابع نیاز دارد که به هیچ‌ وجه قابل تامین نیست». این موضوع نشان‌دهنده بار مالی سنگین تامین زیرساخت‌ها برای اراضی خام است.

در استان قم، ۱۲ سایت مسکن حمایتی در دست اجرا است که برای نیمی از آنها آب‌رسانی نشده است. زمین نیاز به خدمات دارد؛ اگر می‌خواهیم زندگی مردم کیفیت داشته باشد باید برای این زمین انرژی هم تامین کنیم.

تجربه شکست‌خورده واگذاری زمین خام

برخی مخالفان معتقدند که دولت صرفاً زمین را تامین کند و کار ساخت با کمک تسهیلات و آورده مردمی انجام شود و خدمات روبنایی نظیر مدرسه، باشگاه ورزشی و مراکز خرید توسط بخش خصوصی احداث گردد. با این حال، این دیدگاه با چالش‌های جدی مواجه است:

تجربه نشان داده است که با صرف واگذاری زمین خام،‌ «تامین مسکن» به معنای واقعی اتفاق نمی‌افتد. نمونه بارز این امر، مسکن‌مهر ابتدای دهه ۹۰ در شهر جدید پرند بود که به دلیل کمبود خدمات، رغبتی برای سکونت در آن وجود نداشت.

خطر سفته‌بازی و عدم اصابت به دهک‌های پایین

مدافعان واگذاری زمین ۹۹ ساله معتقدند که عرضه این نوع زمین باعث کاهش قیمت مسکن می‌شود. اما تجربه دو دهه گذشته خلاف این را ثابت می‌کند. واگذاری زمین بدون در نظر گرفتن «مشکلات اقتصادی خانه‌ندارها»، باعث می‌شود که امتیاز آن در بازار سفته‌بازی خرید و فروش شود و عواید آن به جای آنکه نصیب دهک‌های پایین درآمدی شود، به شکل قابل‌توجهی نصیب چندخانه‌ای‌ها گردد.

این سوال مطرح است که مردمی که در تامین آورده مسکن و پرداخت اقساط آن با چالش مواجه هستند، چگونه از پس تامین هزینه مدرسه غیردولتی و باشگاه خصوصی برمی‌آیند؟ این امر نشان می‌دهد که بار تامین خدمات روبنایی نباید صرفاً بر دوش مردم گذاشته شود.