«ظرفیت‌شناسی گردشگری ابوموسی»؛ ۷ سیاست مرکز پژوهش‌های مجلس برای توسعه توریسم جزیره

پتانسیل‌های چندوجهی ابوموسی برای جذب گردشگر

ابوموسی با مساحت تقریبی ۱۲.۸ کیلومترمربع، دارای اکوسیستم‌های متنوع دریایی و خشکی است که زمینه‌های ارزشمندی برای انواع گردشگری فراهم می‌آورد. نزدیکی این جزیره به مقاصد اصلی مانند قشم و کیش، موقعیت آن را برای ورود به شبکه گردشگری منطقه‌ای خلیج فارس تقویت می‌کند.

جاذبه‌های طبیعی و محیط‌زیستی

• سواحل: سواحل شنی طلایی و صخره‌ای بکر با آب‌های شفاف، مناسب برای گردشگری دریایی، غواصی و ماهیگیری.
• تنوع زیستی: پوشش گیاهی شورپسند، جنگل‌های حرا، مرجان‌ها، لاک‌پشت‌ها و پرندگان مهاجر.
• منطقه حفاظت‌شده فارور: با وسعت حدود ۳۰۰۰ هکتار در شمال غرب جزیره، میزبان گونه‌های نادری چون آهوی جبیر و بلبل خرما است و ظرفیت گردشگری مسوولانه را دارد.

میراث فرهنگی و هویتی

جزیره ابوموسی گنجینه‌ای از میراث فرهنگی ملموس و ناملموس است که می‌تواند محور موزه‌ها و تورهای فرهنگی–تجربی باشد:

• آثار باستانی: وجود پنج سایت باستان‌شناختی و دو آب‌انبار تاریخی با قدمت تمدن از دوره‌های ایلخانی تا قاجار.
• میراث ناملموس: دانش سنتی لنج‌سازی و دریانوردی (که ثبت فوری آن در یونسکو اهمیتش را نشان می‌دهد)، صنایع دستی دریایی، موسیقی محلی و آیین‌های بومی.

چالش‌های پیش‌روی توسعه و الزامات محیط‌زیستی

با وجود ظرفیت‌های بالا، توسعه گردشگری در ابوموسی با موانع جدی روبه‌رو است. این گزارش تاکید می‌کند که بهره‌برداری پایدار باید مشروط به رعایت استانداردهای محیط‌زیستی و فرهنگی باشد.

محدودیت‌ها و تهدیدها

مهم‌ترین چالش‌های جزیره شامل محدودیت‌های زیرساختی، کمبود ظرفیت‌های اقامتی و نبود نقشه جامع توسعه است. علاوه بر این، تهدیدهای محیطی ناشی از فعالیت‌های انسانی نیز قابل توجه است:

• آلودگی نفتی: نزدیکی به میدان نفتی مبارک و انتقال آلاینده‌های نفتی که تنوع زیستی دریایی را تهدید می‌کند.
• مدیریت پسماند: انباشت زباله‌های ناشی از گردشگری و فعالیت‌های انسانی که فشار بر محیط‌زیست را افزایش می‌دهد.
• تأمین آب: وابستگی عمده به آب‌شیرین‌کن‌ها، هرچند منابع آب زیرزمینی بالقوه می‌تواند توسعه کشاورزی بومی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی را تسهیل کند.

مدیریت جامع پسماند، آموزش جامعه محلی و گردشگران و پایش مستمر ظرفیت تحمل محیطی، از الزامات اساسی توسعه گردشگری پایدار این جزیره است.

سیاست‌های پیشنهادی و مسیر توسعه مرحله‌ای

گزارش مرکز پژوهش‌ها، توسعه ابوموسی را نه در توسعه شتاب‌زده، بلکه در طراحی مرحله‌ای، هویت‌محور و مبتنی بر مدیریت علمی چرخه عمر محصولات گردشگری می‌داند. این رویکرد، ابوموسی را فراتر از یک مقصد تفریحی صرف، به یک برند هویت‌محور ملی و منطقه‌ای تبدیل خواهد کرد.

گام‌های اجرایی توسعه توریسم

پیشنهاد شده است که در گام نخست، گردشگری تخصصی (علمی، پژوهشی و فرهنگی) برای گروه‌های محدود و هدفمند اجرا شود و سپس با آماده‌سازی زیرساخت‌ها، دامنه گردشگری عمومی‌تر گسترش یابد. این سناریوی مطلوب، نیازمند هم‌افزایی میان نهادهای محلی، ملی و بخش خصوصی است.

چارچوب قانونی و تشکیل کارگروه

بر اساس مواد (۶۰)، (۶۱) و (۸۳) قانون برنامه هفتم توسعه، پیش‌نویس آیین‌نامه اجرایی الزامات فرهنگی و محیط‌زیستی توسعه گردشگری جزیره ابوموسی تهیه شده و بر تشکیل «کارگروه مدیریت یکپارچه گردشگری ابوموسی» تأکید دارد. این کارگروه با محوریت وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و عضویت نهادهایی چون سازمان برنامه و بودجه، وزارت نیرو، وزارت کشور، سازمان حفاظت محیط‌زیست و استانداری هرمزگان تشکیل می‌شود.

وظایف پنج‌گانه کارگروه

1. تدوین طرح جامع شبکه‌ای گردشگری ابوموسی با پیوند به جزایر قشم و کیش و تصویب در هیات‌وزیران.
2. برنامه‌ریزی برای تأمین زیرساخت‌های حیاتی (آب، انرژی و حمل‌ونقل).
3. توانمندسازی جامعه محلی در حوزه اشتغال گردشگری.
4. طراحی و اجرای سامانه پایش و بازسازی زیستگاه‌های حساس.
5. تدوین و تصویب «پیوست الزامات فرهنگی، خدماتی و محیط‌زیستی» طرح‌های توسعه گردشگری در هیات‌وزیران.

الزامات سرمایه‌گذاری

در بخش الزامات اجرایی، سازمان برنامه و بودجه موظف شده است ردیف مستقلی برای توسعه زیرساخت‌های سازگار با محیط‌زیست (مانند اسکله گردشگری، آب‌شیرین‌کن، نیروگاه خورشیدی و اقامتگاه بوم‌گردی) در بودجه سنواتی پیش‌بینی کند. همچنین، واگذاری زمین و اعطای مشوق‌های مالیاتی به سرمایه‌گذاران، منوط به اخذ گواهی ارزیابی محیط‌زیستی، خدماتی و فرهنگی از دستگاه‌های ذی‌ربط خواهد بود.