تحول تاریخی ارتباطات: جزئیات دو پروژه ملی فیبر نوری و پایان انحصار شبکه مسی

تحول تاریخی در زیرساخت‌های ارتباطی کشور

رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی با تشریح جزئیات دو طرح کلان ملی، از قرار گرفتن ایران در آستانه یک تحول تاریخی در صنعت ارتباطات خبر داد. این دو پروژه شامل طرح ملی ۲۰ میلیون پوشش فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها و طرح تحول‌آفرین مهاجرت کامل از زیرساخت‌های مسی به فیبر نوری است که زیربنای اقتصاد دیجیتال و فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی خواهد بود.

دو گام بنیادین برای آینده دیجیتال

حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، به تشریح جزئیات دو پروژه بزرگ ملی پرداخت که مسیر آینده دیجیتال کشور را ترسیم می‌کنند:

• پروژه ملی فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها: این طرح بر اساس تکلیف برنامه هفتم پیشرفت کشور، هدف‌گذاری ۲۰ میلیون پوشش فیبر نوری را تا سال ۱۴۰۷ دنبال می‌کند. تکمیل این پروژه مستلزم برقراری حداقل یک میلیون اتصال واقعی در سراسر کشور است و با مشارکت حدود ۱۰ اپراتور و محوریت وزارت ارتباطات، عمدتاً در کلان‌شهرها و مناطق پرجمعیت در حال اجراست.
• طرح مهاجرت از شبکه مسی به فیبر نوری: این پروژه که به‌تازگی توسط شرکت مخابرات ایران آغاز شده، یک طرح تحول‌آفرین است که طی آن زیرساخت‌های قدیمی مسی به‌صورت مرحله‌ای جمع‌آوری و بستر ارتباطی جدید بر پایه فیبر نوری جایگزین خواهد شد.

این تغییر فناوری، کیفیت خدمات ارتباطی از جمله صدا، اینترنت و خدمات ارزش افزوده مانند تماس تصویری از طریق تلفن ثابت را به‌طور چشمگیری افزایش خواهد داد.

پایان انحصار و تضمین رقابت سالم

رئیس سازمان تنظیم مقررات تأکید کرد که انحصار طبیعی شرکت مخابرات ایران به دلیل مالکیت بر شبکه‌های مسی و کانال‌های زیرزمینی، دیگر قابل تداوم نیست. وظیفه رگولاتوری، تدوین مقررات جدید و نظارت دقیق برای جلوگیری از گسترش این انحصار و تضمین فضای رقابت سالم میان اپراتورها است.

در مصوبه جدید کمیسیون تنظیم مقررات، شرکت مخابرات مکلف است زیرساخت لازم را برای ارائه خدمات سایر اپراتورها نیز فراهم کند. همچنین، اولویت تداوم سرویس برای کاربران، با همان اپراتوری خواهد بود که پیش از برگردان فیبر نوری از آن سرویس دریافت می‌کردند.

فتاحی در پاسخ به دغدغه‌های بخش خصوصی درباره احتمال تضعیف اپراتورهای غیردولتی، با اشاره به خصوصی بودن شرکت مخابرات، اعلام کرد که سازمان تنظیم مقررات با نظارت هوشمند و مقررات‌گذاری دقیق، از تقویت انحصار جلوگیری خواهد کرد. در همین راستا، جلسات هفتگی با اپراتورهای دارنده پروانه (USET) برگزار می‌شود و کوچک‌ترین تخطی از مصوبات با اخطار و جرایم همراه خواهد بود.

وی همچنین به تدوین مصوبه عمده‌فروشی خدمات فیبر نوری اشاره کرد که چارچوب اقتصادی و تجاری تعامل اپراتورها را برای حفظ حقوق کاربران و توسعه خدمات تعیین می‌کند.

چالش‌های اجرایی و نقش نهادهای محلی

مهم‌ترین چالش‌های پیش روی اجرای پروژه مهاجرت به فیبر نوری، تأمین منابع مالی و همکاری دستگاه‌های محلی عنوان شد. فتاحی توضیح داد:

• در شهرهایی که شهرداری‌ها و استانداری‌ها همکاری لازم را در صدور مجوز حفاری و تسهیل فرایندها داشته‌اند، سرعت اجرای پروژه بسیار بالا بوده است.
• در مقابل، در برخی شهرها، نگاه‌های سلیقه‌ای و تأخیر در صدور مجوزها مانع پیشرفت شده است.

انتظار سازمان تنظیم مقررات این است که همه نهادهای محلی، این طرح ملی را به عنوان اولویت کشور در نظر بگیرند.

فیبر نوری؛ ستون فقرات اقتصاد دیجیتال

رئیس سازمان تنظیم مقررات بر ضرورت به‌روزرسانی زیرساخت‌های ارتباطی تأکید کرد و گفت که فناوری‌های جدیدی چون هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و خدمات دولت الکترونیک تنها در صورتی قابل بهره‌برداری هستند که بستر ارتباطی کشور به سرعت و کیفیت جهانی برسد. وی هشدار داد که عدم توسعه به موقع فیبر نوری که ستون فقرات اقتصاد دیجیتال است، کشور را در آینده با پدیده ناترازی ارتباطی مواجه خواهد کرد.

توسعه فناوری‌های نوین (eSIM و IoT)

در بخش دیگری از سخنان خود، فتاحی به توسعه فناوری‌های جدید اشاره کرد:

• سیم‌کارت‌های مجازی (eSIM): مجوزهای لازم برای اپراتورهای سیار صادر شده و اکنون به‌صورت پایلوت در حال ارائه به کاربران است. این فناوری علاوه بر افزایش امنیت، امکان استفاده هم‌زمان از چند شماره در یک دستگاه را فراهم می‌کند و به‌زودی فراگیر خواهد شد.
• اینترنت اشیا (IoT): زیرساخت‌های فنی برای توسعه این فناوری در حال گسترش است و اکنون در بخش‌هایی از کشور، از جمله مزارع و گلخانه‌ها، سیستم‌های هوشمند کنترل از راه دور فعال شده‌اند.

وعده به مردم: اختلال موقت، سرعت پایدار

فتاحی با تأکید بر نقش مردم در موفقیت طرح، اعلام کرد که ممکن است در مراحل اجرای پروژه، برخی قطعی‌های موقت در خدمات تلفن یا اینترنت ایجاد شود، اما این اختلال‌ها موقتی است. وی وعده داد که پس از تکمیل برگردان‌ها، کاربران شاهد افزایش چندین برابری سرعت، کیفیت و پایداری ارتباطات خواهند بود. این طرح زیربنای توسعه همه خدمات هوشمند در کشور است و اجرای هم‌زمان آن با طرح مهاجرت از شبکه مسی، ایران را در آستانه عصری تازه از تحول دیجیتال قرار می‌دهد که در آن سرعت، کیفیت، صرفه‌جویی در انرژی و توسعه اقتصاد دیجیتال، آینده ارتباطات کشور را متحول خواهد کرد.