سنجد؛ محصول استراتژیک آذربایجان شرقی برای مقابله با خشکسالی و درآمد پایدار

سنجد؛ راهکار استراتژیک در برابر بحران آب و تغییر اقلیم

تغییرات اقلیمی و کاهش شدید بارش‌ها در سال‌های اخیر، به ویژه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، کشاورزی منطقه را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. در این شرایط، جایگزینی محصولات پرآب‌بر با ارقام مقاوم و کم‌آب‌بر مانند سنجد، به عنوان یک راهکار استراتژیک برای حفظ منابع آبی و تضمین درآمد کشاورزان مطرح شده است.

سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی طرح جایگزینی محصولات را با هدف صرفه‌جویی در مصرف آب دنبال می‌کند. این تغییر نگرش به تدریج کشاورزان را به سمت کشت محصولاتی سوق می‌دهد که در شرایط کمبود آب، به جای زیان مالی، درآمدی پایدار برایشان به همراه داشته باشد. سنجد به دلیل سازگاری بالا با شرایط خشکی، یکی از مناسب‌ترین گزینه‌ها برای توسعه کشت در حاشیه دریاچه ارومیه است.

آذربایجان شرقی؛ قطب تولید سنجد کشور

شهرام شفیعی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، با اشاره به پتانسیل بالای این محصول، آمار تولید استان را تشریح کرد:

آمار تولید و سطح زیر کشت

• کل سطح زیر کشت سنجد در استان حدود ۳۶۰ هکتار است که ۳۳۰ هکتار آن بارور است.
• بر اساس برآوردها، امسال حدود ۶۴۰ تن محصول از این باغات برداشت خواهد شد.
• میانگین عملکرد محصول سنجد بین ۱ تا ۲.۵ تن در هکتار است که در شرایط بهینه تا ۳ تن در هکتار نیز می‌رسد.
• آذربایجان شرقی با تولید ۳۳ درصد از سنجد کل کشور، از نظر سطح زیر کشت و میزان تولید، رتبه نخست کشور را داراست.

پراکنش کشت در شهرستان‌ها

کاشت درخت سنجد در استان به صورت تک‌محصولی و همچنین در حاشیه مزارع و باغات انجام می‌شود. شهرستان‌های پیشرو در این زمینه عبارتند از:

نیاز آبی و مقاومت اقلیمی

سنجد درختی است که مقاومت بالایی در برابر خشکی دارد و نیاز آبی آن بسیار پایین است. این درخت می‌تواند با حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر بارندگی سالانه به خوبی رشد کند. نیاز آبی برآورد شده برای سنجد در شرایط اقلیمی آذربایجان شرقی حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ مترمکعب در هکتار در سال است که این ویژگی، آن را گزینه‌ای ایده‌آل برای مناطق کم‌آب می‌سازد.

ارزش افزوده و کاربردهای متنوع سنجد

ارقام عمده سنجد در آذربایجان شرقی شامل عنابی، دره‌وار، قیزیل، حاج حسین و مملی است. این میوه به دلیل خواص دارویی و طعم خاص، دارای بازار مصرف مناسبی است.

خواص غذایی و دارویی بی‌نظیر

میوه سنجد سرشار از ویتامین‌های C و E و مواد معدنی مهمی مانند آهن و کلسیم است و کاربردهای گسترده‌ای در سلامت عمومی دارد:

• بهبود مشکلات گوارشی و تقویت سیستم ایمنی بدن.
• درمان التهاب‌های مختلف.
• توصیه شده در طب سنتی برای درمان بیماری‌های تنفسی و تقویت قلب.
• استفاده به عنوان میان‌وعده‌ای سالم و مغذی.

توسعه صنایع فرآوری و ارزش اقتصادی

عصاره و اسانس‌های سنجد در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی کاربرد دارند و در تهیه فرآورده‌های غذایی مانند مربا، کنسرو، نوشیدنی‌ها و دسرها استفاده می‌شوند. تولید محصولات فرآوری شده از سنجد می‌تواند چندین برابر قیمت میوه خام ارزش افزوده ایجاد کند.

مسعود جعفرنژاد، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی، تاکید کرد که صنایع فرآوری این محصول با سرعتی آرام در حال توسعه است، در حالی که محصولات فرآوری شده سنجد با ارزش افزوده قابل توجهی در بازارهای جهانی مبادله می‌شوند. وی افزود: سنجد به دلیل تحمل دمای بالا تا ۴۰ درجه و پایین تا منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد، سازگاری بالا با اقلیم منطقه و نقش بسزا در بهبود کیفیت خاک و حفظ محیط زیست، محصولی استراتژیک محسوب می‌شود.

چالش‌ها و فرصت‌های پیش رو

توسعه کشت سنجد با چالش‌ها و فرصت‌هایی همراه است:

• چالش‌ها: کمبود آگاهی کشاورزان نسبت به روش‌های بهینه کشت و برداشت، و لزوم ایجاد بازارهای مناسب برای فروش.
• فرصت‌ها: توسعه کشت سنجد می‌تواند به عنوان منبع درآمد پایدار برای کشاورزان محلی عمل کند و با افزایش آموزش و بهره‌برداری علمی، کیفیت و کمیت تولید به طور چشمگیری ارتقا یابد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد که افزایش آموزش و آگاهی کشاورزان، توسعه صنایع فرآوری و حمایت از بازار مصرف سنجد، نه تنها موجب بهبود وضعیت اقتصادی بهره‌برداران می‌شود، بلکه نقش مهمی در حفظ محیط زیست و تنوع زیستی منطقه خواهد داشت.

کشاورزان با تجربه نمی‌توانند یک شبه محصول تولیدی خود را تغییر دهند، اما شرایط سخت تغییر اقلیم به آن‌ها نشان می‌دهد که دیگر نمی‌توان با دانش گذشته در برابر خسارات قابل توجهی که به محصولات وارد می‌شود، درآمد مناسبی کسب کرد. در این مسیر، کارشناسان وظیفه سنگینی در راهنمایی کشاورزان برای انتخاب محصول صحیح جهت تولید و رسیدن به درآمد مناسب دارند.