ضعف مشترک آثار در جشنواره فیلم کوتاه تهران از نگاه داوران: نیاز به پژوهش و حمایت از مستند

ارزیابی بخش‌های داستانی و اقتباس از نگاه مرجان اشرفی‌زاده

مرجان اشرفی‌زاده، عضو هیات انتخاب بخش بین‌الملل و داور بخش ویژه اقتباس، در ارزیابی کلی خود از جشنواره، با تأکید بر اینکه تمامی آثار را مشاهده نکرده است، به کیفیت آثار بخش داستانی اشاره کرد و گفت: «در مجموع به نظر می‌رسد که آثار، حداقل در بخش داستانی، کیفیتی داشتند که شرایط را برای داوران این بخش سخت کرده بود. با توجه به محدودیت جوایز، همیشه آثاری باقی می‌ماندند که می‌توانستند بیشتر مورد توجه قرار گیرند.»

اهمیت بخش اقتباس و کیفیت آثار

اشرفی‌زاده از اضافه شدن جدی بخش اقتباس و اختصاص چند جایزه به آن ابراز خرسندی کرد و این بخش را بسیار مهم دانست:

وقتی آثار ادبی و مکتوبی وجود دارند که قصه‌های استخوان‌داری دارند، حیف است که از آنها استفاده نکنیم. امیدوارم بخش اقتباس همین‌طور جدی‌تر پیش برود.

وی درباره کیفیت آثار این بخش اظهار داشت: «آثاری که در بخش اقتباس دیدیم، در مجموع یک حد متوسط و متوسط رو به خوب را داشتند و شاید نتوانم واژه «درخشان» را برای آنها به کار ببرم.»

شوریدگی سینما در «خداحافظ آشغال»

این داور به فیلم «خداحافظ آشغال» در بخش داستانی که جایزه اول را کسب کرد، اشاره کرد و آن را ستودنی دانست. او دلیل این تحسین را «جنون و عشق دیوانه‌وار به سینما در تولید فیلم» عنوان کرد و افزود: «این فیلم سختی بود که با امکانات کم و همراهی خانواده و دوستان کار شده بود، اما این شوریدگی در آن دیده می‌شد. حسی که به آدم می‌گفت «نشین پاشو برو فیلم بساز».»

پاشنه آشیل فیلمنامه‌ها و نیاز به غنای اندیشه

اشرفی‌زاده با وجود رضایت کلی از برآیند جشنواره، به ضعف‌های برخی آثار اشاره کرد و مهم‌ترین نیاز سینمای کوتاه را «حوزه اندیشه» دانست:

• ضعف فیلمنامه: در برخی آثار، فیلمساز هنوز پیدا نکرده که چطور باید فیلم کوتاه ساخت و ایجاز لازم را ندارند. به نظر می‌رسد برخی داستان‌ها بخشی از یک فیلم بلند هستند، نه یک فیلم کوتاه مستقل.
• نیاز به پژوهش: «مهم‌ترین بخش برای همه ما، چه در کوتاه و چه در بلند، این است که نیاز داریم درون‌مان را پر کنیم؛ نیاز به بیشتر خواندن، بیشتر دیدن و بیشتر تجربه کردن داریم که این خود را در پژوهش نشان می‌دهد.»

وی تأکید کرد که با وجود توانایی‌های تکنیکی بالا در تصویر، موسیقی و بازی‌ها، آنچه فیلم‌ها را از هم متمایز می‌کند، همان حوزه اندیشه است که در قالب پژوهش و فیلمنامه خود را نشان می‌دهد.

چالش‌های برگزاری و نمره کلی

این داور در جمع‌بندی نهایی، نمره کلی خود به فیلم‌هایی که دیده را «متوسط» و در بعضی بخش‌ها «متوسط به بالا» اعلام کرد. او همچنین به مکان برگزاری جشنواره در ایران‌مال اشاره کرد و گفت: «ایران‌مال سالن‌های باکیفیتی دارد، اما گستردگی فضا و مسافت طولانی برای رسیدن به آن، برای مخاطبان بدون خودرو در تهران سخت است.»

تحلیل بخش مستند و چالش‌های پیش رو از زبان هادی آفریده

هادی آفریده، داور بخش مستند چهل و دومین جشنواره فیلم کوتاه تهران، نیز از نگاه خود به تحلیل کیفیت آثار مستند و چالش‌های پیش روی این ژانر پرداخت.

تغییر مثبت در روند انتخاب و رشد کمی

آفریده از تغییر مثبت روند انتخاب و داوری در این دوره که توسط بهروز شعیبی انجام شد، استقبال کرد. در این دوره، داوری و انتخاب توسط یک گروه انجام شد که منجر به انتخاب ۲۲ اثر برای داوری نهایی شد. او این رشد را یک اتفاق خوب دانست:

«سال گذشته تعداد فیلم‌های مستند انتخاب شده حدود ۱۳ اثر بود، اما امسال به حدود ۲۲ اثر رسیدیم. این افزایش تقریباً دو برابری باعث شد فیلم‌های مستند که معمولاً زیر سایه فیلم‌های داستانی کوتاه هستند، امسال کمی ارتقا پیدا کنند.»

بیماری مشترک مستندها: فقدان پژوهش عمیق

این داور در ارزیابی کیفی آثار مستند صراحت داشت و اصلی‌ترین ضعف عمومی آثار را «نداشتن پژوهشی عمیق» عنوان کرد. او معتقد است که تجربه‌ها اغلب تکراری و فاقد نوآوری بودند:

شخصاً کمتر فیلمی را دیدم که واقعاً بتوان گفت ایده، کانسپت، زبان و بیان جدیدی را در سینمای مستند تجربه کرده است. پژوهش فقط جمع‌آوری اطلاعات نیست، بلکه امکانی است برای رسیدن به فرضیه‌های جدید و خلق یک فیلم دراماتیک و جذاب.

سینمای مستند نیازمند پوست‌اندازی و حمایت مالی

آفریده با اشاره به پرهزینه و زمان‌بر بودن تولید مستند نسبت به فیلم داستانی، به یک نقطه عطف منفی در تاریخچه سینمای جوان اشاره کرد که تمرکز را بر تولید فیلم‌های داستانی کوتاه قرار داده بود. او خواستار تغییر این رویکرد شد:

«ما از مدیریت جشنواره و انجمن سینمای جوانان ایران درخواست کردیم که بودجه فیلم‌های مستند در دفاتر سینمای جوان و ستاد مرکزی، به همان اندازه فیلم‌های داستانی افزایش یابد.»

درخواست برای بازنگری آموزشی و حمایت از شهرستان‌ها

داور بخش مستند، آموزش سینمای مستند را در تمام سطوح آموزشی کشور نیازمند بازنگری دانست و خواستار اقدامات عملی زیر شد:

1. به‌روزرسانی طرح درس‌ها.
2. تألیف کتاب‌های جدید متناسب با فضای امروز.
3. برگزاری ورکشاپ‌های تازه‌ای مختص سینمای مستند در سراسر ایران.

وی با تأکید بر اهمیت انجمن سینمای جوان برای فیلمسازان شهرستان‌ها، هشدار داد که اگر این انجمن در شهرستان‌ها کم‌رونق شود، نیروهای جوان درجه‌یکی از دست خواهند رفت. او ابراز امیدواری کرد که با رویکرد جدید جشنواره، شاهد ارتقای کیفی در کنار رشد کمّی سینمای مستند باشیم.