کاهش ۳۰ درصدی تولید انار خلیل‌آباد؛ از چالش‌های اقلیمی تا وعده کارخانه تبدیلی

چالش‌های اقلیمی، تولید انار خلیل‌آباد را ۳۰ درصد کاهش داد

تولید انار در شهرستان خلیل‌آباد، با وجود جایگاه سوم استانی در سطح زیر کشت، همچنان با چالش‌های جدی اقلیمی و اقتصادی دست و پنجه نرم می‌کند. در حالی که سرمازدگی و خشکسالی کاهش ۳۰ درصدی محصول را پیش‌بینی کرده، باغداران و مسئولان به دنبال راهکارهای نوین برای حفظ ارزش این محصول صادراتی هستند.

اگرچه از سال ۱۳۸۶ به دلیل سرمازدگی شدید، تولید انار در منطقه ترشیز از جمله خلیل‌آباد به طور قابل توجهی کاهش یافته و بسیاری از باغداران ناچار به قطع درختان چند ساله خود شدند، اما این میوه همچنان به عنوان یک محصول کشاورزی با ارزش اقتصادی بالا و نماد برکت در فرهنگ منطقه شناخته می‌شود.

آمار و ارقام تولید و خسارات

شهرستان خلیل‌آباد با ۶۵۰ هکتار سطح زیر کشت، مقام سوم تولید انار را در استان خراسان رضوی دارد. روستاهای نقاب و میرآباد دارای بیشترین سطح زیر کشت هستند و ارقام غالب شامل خزر، شیشه کپ، انار قند، رباب و واندرفول است.

• کاهش تولید: به دلیل سرمازدگی فروردین ماه و افزایش دما، کاهش ۳۰ درصدی در تولید انار پیش‌بینی می‌شود.
• میزان تولید: پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۲ هزار تن انار در منطقه نقاب میرآباد تولید شود.
• خسارات: سال گذشته ۱۲۰۰ میلیارد تومان خسارت به بخش کشاورزی شهرستان وارد شد که حدود ۲۵۰ میلیارد تومان آن مربوط به محصول انار بود.
• قیمت کنونی: اکنون هر کیلو انار در محل باغ با قیمت ۳۵ تا ۴۰ هزار تومان خرید و فروش می‌شود.

راهکارهای مدیریتی و زیرساختی برای بهبود وضعیت

برای مقابله با چالش‌ها و افزایش ارزش افزوده محصول، اقدامات زیرساختی و مدیریتی متعددی در دستور کار قرار گرفته است:

۱. توسعه زیرساخت‌های صادراتی و فروش

طی سال‌های اخیر، اقداماتی نظیر احداث سردخانه‌ها به عنوان زیرساخت صادراتی انجام شده و آماده تحویل انار باغداران است. توصیه می‌شود باغداران انارهای با کیفیت را در سردخانه نگهداری کرده و در ابتدای برداشت روانه بازار نکنند تا ارزش افزوده بیشتری نصیبشان شود.

• عرضه مستقیم: عرضه مستقیم انار در غرفه‌های سازمان میوه و تره‌بار استان تهران و مشهد انجام می‌شود.
• صادرات: پیش‌بینی می‌شود امسال صادرات خوبی به کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق و پاکستان داشته باشیم. ۵۰ تا ۶۰ درصد انار تولید شده در منطقه قابلیت صادرات را دارد.

۲. مقابله با کم‌آبی و تغییر اقلیم

با توجه به محدودیت شدید آبی و تغییرات اقلیمی، برنامه‌هایی برای افزایش بهره‌وری تدوین شده است:

• آبیاری زیرسطحی: اجرای سیستم‌های آبیاری زیرسطحی کم فشار برای باغات انار ضروری است و قرار است از اعتبارات دولتی برای باغات واجد شرایط اجرا شود.
• توسعه گلخانه‌ها: با توجه به شرایط موجود، توصیه کارشناسان بر توسعه کشت‌های گلخانه‌ای است. سال گذشته اولین گلخانه الگویی در روستای نقاب احداث شد.
• حذف باغات درجه ۳: ۱۰۰ هکتار از باغات درجه ۳ به دلیل سرمازدگی حذف و تبدیل به باغات پسته شده‌اند، هرچند توصیه بر توسعه پسته نیست و ۱۵۰ هکتار دیگر نیز از حیز انتفاع خارج شده‌اند.

۳. راه‌اندازی صنایع تبدیلی و برندسازی

برای جلوگیری از هدررفت انارهای درجه دو و سه، تلاش‌هایی برای جذب سرمایه‌گذار و راه‌اندازی صنایع تبدیلی صورت گرفته است:

مجوزهای اولیه صادر و عملیات اجرایی شروع شده است. برای سال آینده اولین کارخانه صنایع تبدیلی در حوزه انار را خواهیم داشت. سال آینده طرح صنایع تبدیلی ویژه انار در خود روستای نقاب به بهره‌برداری خواهد رسید و محصولات منطقه با نام خود روستا برندسازی و وارد بازار خواهد شد.

انتقاد باغداران و صادرکنندگان از وضعیت موجود

باغداران و صادرکنندگان محلی معتقدند که از حمایت‌های لازم بی‌بهره مانده‌اند و دلالان بیشترین سود را از زحمات کشاورزان می‌برند.

حمیدرضا حسینی، باغدار محلی: متأسفانه هیچ توجهی به ما نمی‌شود و تمام حمایت‌ها تا قبل از برداشت محصول صورت می‌گیرد. پس از آن، باغداران تنها به حال خود رها می‌شوند. دلالان به راحتی تمام زحمات ما را به تاراج می‌برند.

علی نیکو، یکی از صادرکنندگان انار، نیز بر لزوم حمایت از باغداران تأکید کرد و اظهار داشت که قیمت واقعی یک کیلو انار در باغ می‌تواند بیش از ۴۵ هزار تومان باشد، اما به دلیل جولان دلالان قیمت‌ها بسیار پایین‌تر است.

مشکلات اصلی از دیدگاه صادرکنندگان:

• فروش انار در حاشیه جاده‌ها به دلیل عدم وجود برنامه‌ریزی مناسب و بازاریابی صحیح است.
• برداشت زودهنگام انار به دلیل نیاز مالی باغداران، کیفیت محصول را کاهش می‌دهد.
• نبود یک اتحادیه منسجم برای حمایت از باغداران، یکی از اصلی‌ترین مشکلات است.
• برای مقابله با دلالی، خریدها باید از طریق اتحادیه‌ها و شرکت‌های تعاونی انجام شود.

با وجود چالش‌های پیش رو، باغداران امیدوارند که با همکاری و حمایت مسئولان و استفاده از تکنولوژی‌های نوین، بتوانند به بهبود وضعیت تولید و فروش انار در این منطقه کمک کنند و ارزش واقعی این میوه را در بازارهای داخلی و خارجی حفظ کنند.