هشدار رئیس مرکز آمار: ناترازی داده‌ها عامل مشکلات واقعی است/ سرشماری ترکیبی امسال اجرا می‌شود

اهمیت نظام آماری در سیاست‌گذاری و ریشه ناترازی‌ها

رئیس مرکز آمار ایران با تأکید بر نقش حیاتی نظام آماری در سیاست‌گذاری علمی و تصمیم‌سازی دقیق، کوتاهی در این حوزه را در شرایط کنونی که نظام تصمیم‌گیری کشور توجه ویژه‌ای به آمار نشان می‌دهد، غیرقابل جبران دانست.

«به‌درستی گفته شد که ما به ناترازی در داده توجه نکردیم و همین باعث شد در ناترازی‌های واقعی گرفتار شویم.»

ضعف سواد آماری در جامعه علمی

گودرزی بخشی از مشکلات را ریشه در خود جامعه علمی دانست و به وضعیت بخش آماری در رساله‌های دانشگاهی اشاره کرد. وی این بخش را «مظلوم‌ترین» بخش رساله‌ها خواند و تأکید کرد که صرفاً تحویل کار و اخذ مدرک، نشان‌دهنده جدی نگرفتن سواد آماری است.

وی وظیفه دانشگاهیان را این دانست که آمار را نه صرفاً به‌عنوان ابزار، بلکه به‌عنوان علم پایه سیاست‌گذاری جدی بگیرند. همچنین، مرکز آمار آماده همکاری گسترده با انجمن آمار و دانشگاه‌ها برای میدانی‌تر شدن آموزش و پژوهش آماری است.

تمایز کلیدی: آمار در مقابل نظام آماری

رئیس مرکز آمار ایران در بخش اصلی سخنان خود، درک تفاوت میان «آمار» و «نظام آماری» را کلید فهم درست جایگاه این نهاد برشمرد. وی تصریح کرد که در بسیاری از دستگاه‌ها، تصور می‌شود داشتن چند عدد یا جدول آماری به معنای داشتن نظام آماری است، در حالی که این دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند:

• آمار: یک علم است و کاربرد دارد. یک فرد می‌تواند آن را در اتاق خود محاسبه کند. حکمرانی آن از جنس علمی است.
• نظام آماری: یک ساختار، فرایند و نهاد است که نیازمند کار جمعی، هماهنگی بین‌دستگاهی و سیاست‌گذاری درست است. این نظام کارآمدی دارد و حکمرانی آن از جنس سیاست‌گذاری است.

کارآمدی نظام آماری و نقش قوای سه‌گانه

گودرزی مفهوم کارآمدی را نزدیک به بهره‌وری دانست، با این تفاوت که بهره‌وری جنبه سازمانی دارد، اما کارآمدی وجه حاکمیتی و عمومی پیدا می‌کند. کارآمدی نظام آماری زمانی محقق می‌شود که همه ارکان حاکمیت، از جمله مرکز آمار، هیئت دولت، مجلس شورای اسلامی و کمیسیون‌های تخصصی، نگاه درستی به آن داشته باشند.

وی تأکید کرد که مجلس باید بر اجرای قوانین نظارت کند و حمایت دولت باید هوشمندانه باشد. صرف اعلام حمایت، بدون رعایت مرجعیت آماری مرکز آمار، کارآمدی ایجاد نخواهد کرد. وی همچنین از توجه ویژه دولت چهاردهم به مرکز آمار به عنوان نشانه‌ای از حرکت به سمت کارآمدی یاد کرد.

چالش داده‌های جعلی و تحول در سرشماری

رئیس مرکز آمار ایران به چالش‌های ناشی از علم داده و یادگیری ماشین اشاره کرد و خطر داده‌های جعلی و تحلیل‌های نادرست را گوشزد نمود. وی هشدار داد که برخی داده‌ها حاصل رفتار ربات‌ها هستند نه انسان‌ها و اگر بدون دقت تحلیل شوند، تصمیم‌گیران را گمراه خواهند کرد. بنابراین، باید مراقب بود تا داده‌های ساختگی مبنای سیاست‌گذاری رسمی قرار نگیرند.

به گفته وی، نظام آماری، برنامه‌ریزی و اجرایی کشور باید به هم متصل باشند تا تصمیم‌گیری مؤثر واقع شود. همچنین، داده باید به موقع منتشر و اثرگذار باشد و تولید صرف داده، هدف نیست؛ بلکه تولید داده درست و مؤثر هدف اصلی است.

حرکت به سوی سرشماری ترکیبی و هوشمندی

گودرزی با اشاره به تجربه موفق سرشماری کشاورزی، برنامه پیش‌روی مرکز آمار برای سرشماری نفوس و مسکن را تشریح کرد. وی اعلام کرد که جهان دیگر به آمار ۱۰ساله تکیه نمی‌کند و ایران نیز باید به سمت سرشماری ترکیبی حرکت کند.

این مدل که در شورای عالی آمار به تصویب رسیده و امسال اجرا می‌شود، بر استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی دستگاه‌های اجرایی نظیر ثبت احوال، مالیات، املاک و آموزش‌وپرورش متکی است.

مسیر جدید مرکز آمار در شصتمین سال تأسیس

رئیس مرکز آمار ایران با اشاره به شصتمین سال تأسیس این مرکز، مسیر جدیدی را برای آینده ترسیم کرد. این مسیر شامل حفظ استقلال حرفه‌ای، حرکت به سمت هوشمندی و انعطاف‌پذیری، و ایجاد شبکه‌ای از بخش‌های آماری دستگاه‌هاست تا نظام آماری کشور هم‌راستا، هم‌گرا و هم‌افزا شود.