آمار خودروهای لوکس یارانه بگیران و چالش حذف دهک‌های پردرآمد جامعه

آمارهای جدید وزارت رفاه و مرکز آمار ایران، ابعاد پیچیده چالش حذف دهک‌های پردرآمد از لیست یارانه‌بگیران را روشن می‌کند؛ جایی که وجود خودروهای لوکس در میان دریافت‌کنندگان یارانه، در کنار دشواری تفکیک طبقه متوسط، اجرای قانون را با موانع جدی روبرو کرده است.

آمار متناقض دارایی‌ها و دریافت یارانه

بر اساس آخرین آمارها، در حالی که بیش از ۲۱ میلیون و ۵۲۷ هزار دستگاه خودرو در اختیار خانوارهای ایرانی است، نزدیک به ۷۵ میلیون نفر از جمعیت کشور همچنان یارانه دریافت می‌کنند. نکته قابل توجه این است که نیمی از خودروهای متعلق به خانوارهای یارانه‌بگیر، ارزشی کمتر از ۲۵۰ میلیون تومان دارند.

بررسی‌های انجام شده توسط مرکز آمار ایران و پایگاه رصد رفاه ایرانیان، پیش از حذف دهک‌های پردرآمد، نشان می‌داد که برخی از دارندگان خودروهای بسیار گران‌قیمت نیز در لیست یارانه‌بگیران حضور داشتند:

• ۴ دستگاه لامبورگینی
• ۱۸۱ دستگاه مازراتی
• ۳ هزار و ۴۵۱ دستگاه پورشه

این آمارها در کنار سایر شاخص‌های اقتصادی، تفکیک دقیق دهک‌ها برای حذف گروه‌های پردرآمد را با دشواری مواجه کرده است.

الزامات قانونی و دشواری تفکیک دهک‌ها

قانون برنامه هفتم پیشرفت، دولت را موظف به توزیع عادلانه یارانه‌ها و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر کرده است. همچنین، قانون بودجه سال جاری، حذف سه دهک پردرآمد (دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰) را به یک الزام قانونی تبدیل کرده است. با این حال، آمارهای موجود نشان می‌دهد که تفکیک دهک‌های ۵ تا ۹ بسیار سخت‌تر از تصور قانون‌گذار است.

رصد وضعیت اقتصادی یارانه‌بگیران در پایگاه رصد رفاه ایرانیان بر اساس شاخص‌های متعددی از جمله داده‌های بانکی (سامانه شاپرک)، مالکیت خودرو و ملک، حمایت‌های اجتماعی، سلامت، حقوق و بازار بورس انجام می‌شود. با این وجود، همواره بر نسبی و ناکامل بودن این شاخص‌ها تاکید شده است.

بررسی توزیع ارزش خودرو در کشور حاکی از آن است که تنها ۰.۴ درصد از خودروها ارزشی بیش از پنج میلیارد تومان دارند. این بدان معناست که حذف سه دهک بالای درآمدی، نه تنها دارندگان خودروهای لوکس مانند پورشه و لندکروزر، بلکه دارندگان خودروهای متوسط را نیز شامل خواهد شد.

توزیع خودروهای پرتیراژ در میان یارانه‌بگیران

تعداد خودروهای تولیدی شرکت‌های داخلی و خارجی که زیر پای یارانه‌بگیران در حال تردد هستند، به شرح زیر است:

• ایران خودرو: ۹ میلیون و ۹۸۷ هزار و ۴۸۳ دستگاه
• سایپا: ۸ میلیون و ۲۵۴ هزار و ۵۵۵ دستگاه
• رنو: ۸۵۹ هزار و ۱۹۲ دستگاه
• هیوندایی: ۳۴۱ هزار و ۹۳۵ دستگاه
• کیا: ۳۰۷ هزار و ۴۶۷ دستگاه

همچنین، میانگین عمر خودروهای در حال تردد در کشور حدود ۱۳ سال است که این موضوع می‌تواند خودرو را از یک کالای لوکس به یک دارایی پرهزینه تبدیل کند.

دغدغه اصلی؛ شناسایی سطح متوسط جامعه

احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در جلسه علنی مجلس به تشریح این دغدغه پرداخت و اعلام کرد که دولت سیزدهم در ابتدا به دنبال پرداخت یارانه تنها به سه دهک بود، اما ۱۷ میلیون نفری که در سال ۹۸ حذف شده بودند، مجدداً به لیست بازگردانده شدند.

«من که اطلاعات مستند و ثبتی کشور را در اختیار دارم اعلام می‌کنم؛ در کشور چهار نفر لامبورگینی، ۱۸۱ نفر مازراتی، سه‌هزار و ۶۰۰ نفر پورشه، ۱۰ هزار نفر لندرور و بیش از ۵۶ هزار نفر محصولات کرمان موتور را سوار می‌شوند. لذا ما با جمعیت ثروتمندی مواجه نیستیم که بگوییم ۲۷ میلیون نفر را می‌توان از فهرست یارانه بگیران حذف کرد، چرا که سطح متوسط جامعه چیز دیگری است.»

وی با تاکید بر وجود اطلاعات دقیق در خصوص حذف یارانه‌ها، افزود که اگر دولت و مجلس تصمیم به حذف ۲۷ میلیون نفر یارانه‌بگیر داشته باشند، این امر اجرایی خواهد شد، اما پیشنهاد وزارتخانه حذف ۱۵ میلیون نفر است و دستگاه‌های مختلف نیز هشدار داده‌اند که میزان حذف یارانه‌بگیران در سطح فعلی حفظ شود.

شیوه دهک‌بندی و شکاف هزینه‌ها

دهک‌بندی خانوارها بر اساس تقسیم جمعیت بیش از ۸۵ میلیون نفری کشور به ۱۰ گروه انجام می‌شود که دهک دهم پردرآمدترین گروه است و افراد آن تا اردیبهشت امسال از لیست یارانه‌بگیران حذف شده‌اند.

به گفته مسئولان، حذف افراد حاضر در دهک‌های ۷، ۸ و ۹ به دلیل نزدیکی میزان درآمد و وضعیت اقتصادی دشوار است. این نزدیکی حتی با تقسیم هر دهک به صدک‌های جمعیتی نیز مشهود است.

تحلیل آمار مرکز آمار ایران و پایگاه رصد رفاه ایرانیان نشان می‌دهد که فاصله هزینه بین دهک ۹ و ۱۰ بیش از ۳۰ میلیون تومان است؛ یعنی هزینه دهک ۱۰ تقریباً دو برابر دهک ۹ است. در حالی که افزایش هزینه‌ها از دهک ۱ تا ۹ تدریجی و پیوسته است (جهش ۲ تا ۵ میلیون تومانی)، در گذار از دهک ۹ به ۱۰ یک شکاف جهشی و غیرخطی رخ می‌دهد.

این تحلیل تایید می‌کند که تفکیک دهک‌های ۷ تا ۹ بر اساس هزینه خانوار بسیار دشوار است، زیرا نوسان هزینه‌ها در این بخش تدریجی بوده و هم‌پوشانی زیادی دارند. در نتیجه، حذف سه دهک دیگر بدون دسترسی به اطلاعات مالی و درآمدی شفاف و دقیق، می‌تواند به معنای حذف دارندگان خودروهای معمولی مانند پژو و پراید باشد. با این حال، قانون بودجه دولت را مکلف به حذف این گروه‌ها کرده است.