تحول بزرگ پکن: چگونه پایتخت چین طی یک دهه از آلوده‌ترین به پاک‌ترین شهرها تبدیل شد؟

ابعاد بحران آلودگی هوا

در سال ۲۰۱۳، میزان PM۲.۵ در پکن به ۱۰۱.۵ میکروگرم بر مترمکعب رسید. این آلودگی شدید که با توفان‌های شن بهاری از مغولستان تشدید می‌شد، منجر به افزایش بیماری‌های قلبی و ریوی و کاهش سال‌ها از امید به زندگی شهروندان شد. این شرایط اضطراری، دولت پکن را وادار به تدوین و اجرای یک استراتژی جامع برای دستیابی به هوای پاک کرد.

سه استراتژی کلیدی پکن برای هوای پاک

پکن برای مقابله با این چالش زیست‌محیطی، سه استراتژی اصلی را به اجرا درآورد که نتایج چشمگیری به همراه داشت:

۱. شبکه نظارت و ردیابی گسترده

اولین استراتژی، ایجاد یک شبکه نظارت گسترده و هوشمند بود. این شبکه شامل نصب بیش از ۱۰۰۰ حسگر PM۲.۵ در سطح شهر و به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته‌ای چون ماهواره و لیزر برای ردیابی دقیق نقاط آلودگی بود.

۲. انقلاب در حمل‌ونقل عمومی

استراتژی دوم، تمرکز ویژه بر تحول در سیستم حمل‌ونقل همگانی بود. تغییرات اساسی در این بخش شامل موارد زیر است:

• گسترش چشمگیر شبکه مترو.
• احیای فرهنگ دوچرخه‌سواری.
• جایگزینی ناوگان اتوبوس‌های دیزلی با مدل‌های برقی.
• ایجاد مناطق کم‌انتشار (Low-Emission Zones).
• اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر تردد خودروهای شخصی.

۳. گذار از زغال‌سنگ به گاز طبیعی

سومین استراتژی مهم، تغییر منبع اصلی انرژی گرمایشی و صنعتی از زغال‌سنگ به گاز طبیعی بود. این اقدام حیاتی بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۷، منجر به کاهش مصرف زغال‌سنگ به میزان ۱۱ میلیون تن شد. در نتیجه، بسیاری از کارخانه‌های آلاینده تعطیل و سیستم‌های گرمایشی شهری به دلیل آلودگی کمتر گاز نسبت به زغال‌سنگ، پاک‌تر شدند.

اقدامات مکمل و دستاوردهای جانبی

علاوه بر این سه محور اصلی، پروژه‌های گسترده جنگل‌کاری به کاهش توفان‌های گرد و غبار کمک کردند. همچنین، حرکت عظیم اخیر به سمت استفاده از خودروهای برقی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز تأثیر بسزایی در بهبود کیفیت هوا داشته است. این دستاوردها در حالی حاصل شده که تعداد وسایل نقلیه در پکن طی دو دهه گذشته سه برابر شده است.

چالش‌های باقی‌مانده و اهداف آینده

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، چالش‌های بزرگی همچنان پیش روی پکن قرار دارد. در حال حاضر، سطح ریزذرات معلق PM۲.۵ همچنان ۶ برابر حد مجاز سازمان بهداشت جهانی است، با این حال بسیاری از شهرهای مشهور اروپایی مانند پاریس نیز بالاتر از این حد مجاز باقی مانده‌اند.

منابع آلودگی خارج از شهر

بخش قابل توجهی از آلودگی از خارج شهر پکن نشأت می‌گیرد. این منابع شامل انتقال برخی کارخانه‌های زغال‌سنگ به حومه شهر (اقدامی رایج که توسط شهرهای غربی نیز آغاز شده است)، تأثیر گرمایش زغال‌سنگ یا چوب در مناطق نزدیک در فصل زمستان، و انتقال گازهای صنعتی از فواصل دورتر (تا ۶۰۰ مایل) در تابستان است.

سیاست‌های هوشمندانه آتی

اهداف بعدی پکن شامل اجرای سیاست‌های هوشمندانه‌تر مانند بازارهای کربن و مشوق‌های سبز است. این هدف با افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر، پاک‌تر شدن حمل‌ونقل و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای قوی‌تر امکان‌پذیر خواهد شد.