چالش‌های محیط‌بانان ایران: کمبود نیرو، فرسودگی تجهیزات و حقوق ناکافی

نگهبانان گمنام طبیعت: ماموریت و چالش‌ها

در دل گستره‌های بکر و سرسبز این سرزمین، محیط‌بانانی با روحیه‌ای استوار و قلب‌هایی پُر از عشق به طبیعت، روزهای خود را سپری می‌کنند. این نگهبانان ناشناخته، با وجود تمامی چالش‌ها و سختی‌ها، همواره در خط مقدم حفاظت از محیط‌زیست و حیات وحش ایستاده‌اند. شغل محیط‌بانی نه تنها یک حرفه، بلکه یک ماموریت است که تمامی وجود آن‌ها را مشغول می‌کند و داستان‌هایی از فداکاری و استقامت را در خود جای داده است.

محیط‌بانان فارغ از شکایتی، با عشق و ایمان نسبت به هدف خود به پیش می‌روند، حتی در شرایط سخت و طاقت‌فرسا مانند دماهای بالای تابستان یا سرمای شدید زمستان و دوری از راحتی‌های مدرن. چالش‌های روزمره آن‌ها فراتر از شرایط جوی است؛ آن‌ها با مشکلات متعددی از جمله شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه‌ها و تغییرات اقلیمی دست و پنجه نرم می‌کنند.

روایت محیط‌بانان: عشق در برابر کمبودها

چندین محیط‌بان با سوابق مختلف، از نیازهای اساسی این حرفه و مشکلات موجود سخن گفته‌اند:

حمزه فدایی: ۱۴ سال سابقه و دغدغه‌های معیشتی

حمزه فدایی با بیش از ۱۴ سال سابقه، شغل محیط‌بانی را نیازمند بیش از هر چیز، عشق و علاقه می‌داند، چرا که کاری سخت و طاقت‌فرساست. او و همکارانش سختی‌های کار در کوهستان‌ها و بیابان‌ها و دوری از شهر را به جان می‌خرند.

• کمبود نیرو: وی کمبود نیرو را یک مشکل فراگیر در سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور می‌داند. بر اساس استاندارد جهانی، برای هر ۱۰۰۰ هکتار باید یک محیط‌بان وجود داشته باشد، که در بسیاری از مناطق این استاندارد رعایت نمی‌شود.
• تجهیزات فرسوده: از نظر به‌روزرسانی تجهیزات، عقب‌ماندگی‌هایی وجود دارد. خودروهای موجود قابل مقایسه با تجهیزات مورد استفاده در سایر کشورها نیستند و تحقق کامل جبران این کمبودها نیازمند تأمین مالی است.
• حقوق و مزایا: مهم‌ترین چالش موجود، بحث معیشت، حقوق و مزایا است. با توجه به تورم، دریافتی‌ها پاسخگوی هزینه‌های زندگی نیست و محیط‌بانان درآمدی متوسط رو به پایین دارند.

علی زاهدی: کمبود شدید نیرو در چهارمحال و بختیاری

علی زاهدی، محیط‌بان چهارمحال و بختیاری با ۶ سال سابقه، تأکید می‌کند که عشق و علاقه به طبیعت از مهم‌ترین نیازهای این حرفه است. او نیز به کمبود نیروی انسانی اشاره کرد:

متأسفانه در استان، تعداد محیط‌بانان متناسب با وسعت مناطق تحت مدیریت نیست. به عنوان نمونه، در یک منطقه ۶۰ هزار هکتاری باید حداقل پنج پاسگاه و ۲۰ محیط‌بان فعال باشد، اما در حال حاضر چنین وسعتی تنها با هشت محیط‌بان اداره می‌شود.

وی همچنین بر لزوم آغاز فرهنگ‌سازی جدی حفاظت از محیط‌زیست، به‌ویژه در میان نسل جوان، برای کاهش معضل شکار تأکید کرد.

عباس سلمان‌پور: ۳۰ سال تجربه و نیاز به آموزش از مدارس

عباس سلمان‌پور با ۳۰ سال سابقه، اولین شرط ورود به محیط‌بانی را علاقه‌مندی می‌داند و به سختی‌هایی چون نداشتن ساعت کاری مشخص و خطرات دائمی اشاره می‌کند. او تأکید دارد که آموزش و فرهنگ‌سازی در زمینه حفاظت از محیط‌زیست باید از مدارس آغاز شود.

وی نیز وضعیت تجهیزات را ضعیف توصیف کرد و گفت: خودروهای موجود فرسوده و از رده خارج شده‌اند و تجهیزات مختلف از جمله خودرو، موتورسیکلت، دوربین و لباس تخصصی باید به‌روز شوند.

اصغر درخشان: خطر درگیری با شکارچیان

اصغر درخشان با ۲۹ سال سابقه، درگیری با شکارچیان را یکی از خطرات جدی این شغل برشمرد و خاطرنشان کرد که با فراهم شدن امکانات و تجهیزات لازم، می‌توان حفاظت مؤثرتری از طبیعت انجام داد.

برنامه‌های اداره کل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری

محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری، ضمن اشاره به نام‌گذاری هشتم آبان به نام روز محیط‌بان، به تشریح وضعیت استان و اقدامات انجام شده پرداخت.

وضعیت مناطق و کمبود نیروی انسانی

استان چهارمحال و بختیاری دارای ۶ منطقه حفاظت‌شده، ۱ پناهگاه حیات‌وحش، ۱ پارک ملی، ۱۰ تالاب و ۲ منطقه شکار ممنوع است. مدیرکل اعلام کرد که مدیریت مؤثر این مناطق با حدود ۱۰۰ نفر نیروی یگان حفاظت به‌طور کامل امکان‌پذیر نیست و استان با کمبود نیروی محیط‌بان روبه‌روست.

راهکارهای جذب و تجهیز

برای جبران کمبود نیرو و ارتقاء حفاظت، اقدامات زیر انجام شده است:

• مدرسه محیط‌بانی: یک مدرسه محیط‌بانی در سال جاری در خانمیرزا راه‌اندازی شده که ۲۰ محیط‌بان از مقطع متوسطه پذیرش شده‌اند. این افراد پس از تحصیل، دوره سربازی را به صورت امریه در سازمان می‌گذرانند و در آزمون‌های استخدامی در اولویت جذب قرار می‌گیرند.
• تأمین نیرو: تمام محیط‌بانانی که در ادارات مشغول بودند به مناطق منتقل شدند. همچنین، جذب نزدیک به ۲۰ نیروی محیط‌بان در برنامه استخدامی سال جاری و سال ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده است.
• تجهیزات نوین: بیش از شش میلیارد تومان برای تهیه تجهیزات نوین حفاظتی هزینه شده است. مناطق حفاظت‌شده به دوربین‌های دید در شب، دوربین‌های با زوم و برد بالا و سامانه‌های پایش آنلاین مجهز شده‌اند.

فرهنگ‌سازی و معیشت

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان، تداوم شکار را ناشی از جا نیفتادن فرهنگ شکار نکردن دانست و از اجرای برنامه‌های متنوع حضوری و مجازی برای تبیین اهمیت حفاظت از حیات‌وحش خبر داد.

در پایان، وی نیز تأکید کرد که حقوق محیط‌بانان طبق قانون خدمات کشوری، با توجه به وظایف و سختی کاری آنان، کفاف هزینه‌ها و شرایط اقتصادی امروز را نمی‌دهد و این قشر نیازمند حمایت بیشتر در زمینه افزایش حقوق و مزایا هستند.