سوءاستفاده از قانون تجارت مرزی؛ سود سرشار قاچاقچیان و منافع حداقلی کولبران

چالش‌های تجارت مرزی و گسترش پدیده «شوتی»

متأسفانه، پدیده قاچاق توسط خودروهای موسوم به «شوتی» به دلیل توسعه نامتوازن، گسترش یافته و به شغلی برای تأمین معیشت تبدیل شده است. این نوع قاچاق نه تنها حاشیه سود تولید داخلی را کاهش می‌دهد، بلکه آمار تصادفات جاده‌ای را نیز به شدت افزایش داده است.

ایران با در اختیار داشتن ۸۷۵۵ کیلومتر مرز آبی و خاکی و همسایگی با ۱۵ کشور جهان، از موقعیت استراتژیکی ممتازی برخوردار است. مرزنشینان به‌عنوان یک پتانسیل عظیم، در توسعه روابط اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و دیپلماتیک با کشورهای همسایه تأثیرگذارند و باید از این ظرفیت به نحو مطلوب بهره‌برداری شود. با این حال، علی‌رغم مزیت بزرگ استان‌های مرزی برای تبدیل شدن به پایانه صادراتی، طی سال‌های گذشته از این ظرفیت ارزشمند برای تأمین بازار فروش تولیدات داخلی استفاده کافی نشده است.

انتقاد رئیس کمیسیون مرزنشینان از اجرای قانون

یاسر فیضی، رئیس کمیسیون مرزنشینان اتاق تعاون ایران، با اشاره به آسیب‌پذیر بودن این قشر، از دولتمردان خواستار ایجاد اشتغال پایدار برای مرزنشینان شد.

امتیازات قانونی و سوءاستفاده‌های عملی

وی به قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی اشاره کرد و توضیح داد که در این قانون و آیین‌نامه اجرایی آن، امتیازاتی برای مرزنشینان در نظر گرفته شده است:

• سقف واردات کالا تا ۱۰ درصد ارزش کل واردات کشور.
• معافیت ۵۰ درصدی عوارض و مالیات بر ارزش افزوده.
• الزام به فروش کالاها صرفاً در شهرهای مرزی و ساحلی.

تصویب این قانون اصلی ضروری است، اما در عمل کالاها در رویه‌های شوتی و قاچاق با پرداخت مبالغ ناچیز به فعالان ته‌لنجی و کولبری ارسال می‌شود که همین امر نظم بازار را برهم زده است.

به گفته فیضی، هدف از اجرای این قانون کمک به اقتصاد مرزنشینان، کولبران و دارندگان لنج و تأمین معیشت از طریق جابه‌جایی محدود کالا بوده است. اما شواهد نشان می‌دهد که برخی لنج‌ها ماهانه ۲۰۰ تا ۵۰۰ تن کالا را تحت پوشش قانونی ملوانی وارد کشور می‌کنند و این کالاها در سراسر کشور به‌عنوان خوراک خودروهای شوتی توزیع می‌شوند.

این حجم بالای ورود کالا، موازنه فعالیت اقتصادی مرزنشینان در سایر استان‌ها را برهم زده و فضای غیررقابتی و غیرمنصفانه‌ای ایجاد کرده است؛ ضمن آنکه با سیاست‌های حمایت از تولید داخلی در تضاد کامل قرار دارد. رئیس کمیسیون مرزنشینان تأکید کرد که جاشوها، لنج‌داران کوچک و کولبران تنها منافع حداقلی از این قانون برده‌اند و با شرایط فعلی، اعمال قانون ته‌لنجی منطقی و عادلانه نیست.

برنامه‌های دولت برای ساماندهی مناطق مرزی

در راستای حمایت از مرزنشینان و مناطق محروم، احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، از برنامه‌های دولت برای شناسایی و به‌کارگیری راهکارهای محلی خبر داد. وی اعلام کرد که با حضور مدیران ۱۲۰ شهر مرزی، پیشنهادات محلی تجمیع و به دولت ارائه شده است تا موانع موجود، از جمله مسدود بودن برخی مسیرها به دلیل محدودیت‌های قبلی، برداشته شود.

تسهیلات بانکی و تخصیص منابع بیشتر

تخصیص تسهیلات بانکی ویژه مرزنشینان از دیگر راهکارهای حمایتی است که وزیر کار بر آن تأکید کرد. وی افزود که در دولت چهاردهم بناست بر اساس جمعیت مناطق مرزی و حتی با سهم بیشتر، منابع و اعتبارات اختصاص یابد.

نقش حیاتی تعاونی‌های مرزنشین در اقتصاد کشور

تعاونی‌های مرزنشین نه تنها موجب رونق بازار و رواج کسب‌وکار می‌شوند، بلکه در تأمین کالاهای معیشتی به وفور و با قیمت مناسب در بازار نقش کلیدی دارند. در حال حاضر، بخشی از صادرات غیرنفتی کشور مرهون فعالیت این تعاونی‌ها است.

مرزنشینان در زمینه‌های زیر نقش‌آفرین هستند:

• صادرات انواع محصولات غذایی، صنعتی، خشکبار، ادویه‌جات و گیاهان دارویی.
• صادرات صنایع دستی و صنایع معدنی.
• صادرات برنج، چای و روغن.
• ارزآوری برای کشور.
• واردات کالاهای اساسی و کمک به تنظیم بازار کالا در شرایط اقتصادی کنونی.