چالش‌های محیط‌بانان پارک ملی تندوره؛ از کمبود نیرو تا عشق به پلنگ ایرانی

سربازانی برای حفظ طبیعت: از پلنگ تا پایان‌نامه

مهرداد رحیمیان، محیط‌بانی با شش سال سابقه خدمت در تندوره، این پارک را مجموعه‌ای بسیار جالب از لحاظ پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری توصیف می‌کند که فرصت‌های علمی بسیاری برای محققان فراهم می‌آورد. او که پایان‌نامه‌اش درباره حیوانات این پارک بوده، جذابیت این شغل را در مواجهه با ابهت طبیعت می‌داند.

اولین باری که گونه پلنگ ایرانی را از نزدیک دیدم؛ ابهت او مرا مجذوب خود کرد و هیچ وقت آن حسی که تجربه کردم را فراموش نمی‌کنم.

رحیمیان خاطره‌ای از دوران خدمتش را بازگو می‌کند: «در اوایل خدمت، زمانی که با موتور در حال تردد بودیم، ناگهان پلنگی را پشت سر خود دیدیم. آرامش ما به پلنگ این امکان را داد که هیچ واکنش خاصی نشان ندهد. او از فاصله‌ای کمتر از دو متر به ما خیره شد. در آن چشم‌ها، آرامشی خاص حس می‌شد که نشان می‌داد او متوجه است که ما محیط‌بان هستیم، نه شکارچی. انگار در آن لحظه می‌خواست به ما بگوید «من پادشاه اینجا هستم و شما می‌توانید به کار خود ادامه دهید.»»

او تاکید می‌کند که این زیبایی‌ها و جذابیت‌هایی که خداوند در طبیعت به ما نشان می‌دهد، باعث می‌شود طبیعت را به‌عنوان یک معشوقه یاد کنیم و با حضور در آن تمام مشکلات خود را فراموش کنیم. رحیمیان با اشاره به اینکه سختی کار گاهی او را تا مرز استعفا پیش برده، می‌گوید: «عشق به طبیعت و حیواناتی که در آن زندگی می‌کنند دوباره مرا به این مسیر بازگرداند و همچنان پای این عشق هستم.»

چالش‌های جدی پارک ملی تندوره

حمیدرضا صادقی، سرپرست اداره پارک ملی تندوره، با اشاره به مساحت حدود ۳۵ هزار و ۵۰۰ هکتاری این پارک و وجود ۶ پاسگاه محیط‌بانی فعال، مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این منطقه را تشریح کرد:

• کمبود نیروی انسانی: با وجود استخدام‌های اخیر، پارک همچنان با کمبود نیرو مواجه است.
• تشدید خشکسالی: این مشکل سال به سال افزایش یافته و منجر به کمبود آب شده است. برای تأمین نیازهای آبی، تانکرهایی در مناطق مختلف پارک مستقر شده‌اند.
• محدودیت‌های بودجه‌ای: تهیه و جابه‌جایی تانکرها به دلیل صعب‌العبور بودن منطقه با سختی فراوان همراه است؛ به طوری که جابه‌جایی یک تانکر نیازمند تلاش دو شبانه‌روزی ۸ نفر از نیروها بود.
• نیاز به گسترش پایش تصویری: خوشبختانه پایش‌های تصویری با نصب سه دوربین بهبود یافته، اما برای کنترل بهتر منطقه نیاز به گسترش این سیستم وجود دارد.

غلامعلی صفدری، محیط‌بان باسابقه، نیز به مشکلات عملیاتی اشاره کرد و گفت: «روش پایش ما تا چند سال پیش سنتی بود و با استفاده از موتور، خودرو و اسب انجام می‌شد که مانع از رسیدگی کامل به تمامی مناطق می‌شود. به‌روزرسانی این روش برای کنترل بیشتر ضروری است.»

نقش حیاتی مردم در حفاظت از زیستگاه

محیط‌بانان تندوره بر نقش مردم در حفظ محیط زیست تأکید فراوان دارند:

• مقابله با آتش‌سوزی: صفدری با اشاره به آتش‌سوزی‌های تابستانه که گاهی در یک هفته به چهار مرحله می‌رسد، از همکاری بی‌دریغ مردم درگز و نیروهای مردمی برای خاموش کردن آتش‌ها قدردانی کرد.
• ارتقای فرهنگ محیط‌زیستی: صفدری پیشنهاد داد که برای آشنایی دانش‌آموزان با ضرورت حفظ محیط زیست، کتابی در این باره از کلاس اول ابتدایی تدریس شود.
• آموزش و تعامل با نسل جوان: حمید قدیمی، محیط‌بان دیگر منطقه، با اشاره به آتش‌سوزی سال گذشته شکرآب که مهار آن یک روز و نیم طول کشید، بیان کرد که ارتباط محیط‌بانان با مدارس و آموزش به نسل جوان باعث جا افتادن فرهنگ محیط‌زیست شده است.

قدیمی افزود: «حتی در تفرجگاه‌ها، مردم بعد از تمام شدن گردش، زباله‌هایشان را جمع می‌کنند و این امر کمک بزرگی به طبیعت و نسل آینده می‌کند.»

سرپرست اداره پارک ملی تندوره نیز خاطرنشان کرد که در مواقع خشکسالی و بارش برف، حیوانات وحشی به داخل روستاها می‌آیند و مردم باید با این حیوانات به خوبی رفتار کرده و به وظیفه انسانی خود عمل کنند.

مسئولیت جمعی برای حفظ سرمایه طبیعی

محیط‌بانان تندوره، محیط‌بانی را تنها یک عشق توصیف می‌کنند و می‌گویند که در برابر شکارچیان بی‌رحم تا پای جان می‌ایستند. ایران با وجود همه چالش‌های محیط‌زیستی، همچنان از تنوع زیست‌بومی کم‌نظیری برخوردار است. این سرمایه طبیعی، تنها زمانی ماندگار خواهد ماند که حفاظت از آن به یک مسئولیت جمعی تبدیل شود تا نسل‌های آینده نیز از تماشای زیبایی‌های این سرزمین بهره‌مند شوند.