مشهدی‌عباس: نوجوان امروز با هوش مصنوعی آشناست؛ تئاتر باید به‌روز شود

«اطربمو»؛ روایتی از هنر، معیشت و بقا

نمایش «اطربمو» داستان دو نوازنده دوره‌گرد است که در شهرهای مختلف سفر می‌کنند و از طریق اجرای موسیقی امرار معاش می‌کنند. در طول این سفرها، مشکلی برایشان پیش می‌آید که زندگی روزمره و معیشتشان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و آنها را وارد چالشی تازه می‌کند. اساس این نمایش، پرداختن به موقعیت انسان‌هایی است که برای ادامه زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و در عین حال نمی‌خواهند از هنر و شرافت انسانی خود فاصله بگیرند.

به گفته کارگردان، ماجرای «اطربمو» فراتر از دو شخصیت است و به نوعی تمثیلی از وضعیت انسان معاصر محسوب می‌شود که میان کار، هنر و بقا گرفتار شده است. این نمایش فاقد دیالوگ است و بازیگران برای انتقال مفهوم صرفاً از زبان بدن و موسیقی استفاده می‌کنند. این ویژگی باعث شده است که اجرای آن برای بازیگران سخت‌تر، اما برای تماشاگر تأثیرگذارتر باشد.

تحول مخاطب نوجوان و لزوم به‌روزرسانی تئاتر

مشهدی‌عباس در پاسخ به این پرسش که آیا «اطربمو» ساختارشکنی نسبت به آثار قبلی او در حوزه کودک و نوجوان است، تأکید کرد که این نمایش برای مخاطب نوجوان و جوان ساخته شده است. او معتقد است که مخاطب نوجوان امروز دیگر همان نوجوان ده سال پیش نیست؛ چرا که نیازها، دغدغه‌ها و جهان ذهنی او به کلی تغییر کرده است.

نوجوان امروز، دانای کوچک

وی با اشاره به سطح آگاهی نسل جدید، توضیح داد: «امروز نوجوانی ۱۴ یا ۱۵ ساله، دانایی و تجربه‌ای دارد که شاید ده سال پیش یک جوان ۲۵ ساله نداشت.» او هشدار داد که اگر هنرمند کودک و نوجوان نتواند خود را با تغییرات این نسل هماهنگ کند، قطعاً از مخاطبش عقب خواهد ماند. ویژگی‌های نسل جدید عبارتند از:

• درگیری عمیق با فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی.
• آشنایی با ابزارهای هوش مصنوعی مانند چت‌جی‌پی‌تی.
• داشتن دغدغه‌های اجتماعی و فرهنگی پیچیده.
• درک و تحلیل گسترده‌تر از جامعه نسبت به نسل‌های قبلی.

«نوجوان امروز دیگر ساده نیست، دیگر نمی‌شود برایش قصه‌های تکراری و پیام‌های کلیشه‌ای ساخت.»

شناخت مخاطب، مهم‌تر از حفظ قالب

کارگردان «اطربمو» تأکید کرد که شناخت دقیق مخاطب، بسیار مهم‌تر از حفظ قالب‌های مرسوم و قدیمی است. او از تولیدکنندگان تئاتر کودک و نوجوان انتقاد کرد که هنوز دغدغه‌های کودک را محدود به مسواک زدن یا نظم و ترتیب می‌دانند، در حالی که بچه‌های امروز درگیر مسائل بسیار پیچیده‌تری هستند.

مشهدی‌عباس همچنین به تأثیر محصولات رسانه‌ای خارجی بر ذهن نوجوان اشاره کرد و گفت: وقتی ما برای این نسل اثری هم‌خوان با نیازهایش نسازیم، طبیعی است که او به سراغ محتوای تولیدشده در کشورهای دیگر برود. او نتیجه گرفت: «ذهن نوجوان خالی نمی‌ماند؛ اگر ما پرش نکنیم، دیگری پرش می‌کند. بنابراین ما باید یاد بگیریم به‌روز کار کنیم و زبان ارتباط با این نسل را پیدا کنیم.»

از ایده اولیه تا خلوص در بازی بی‌کلام

ایده اولیه نمایش «اطربمو» در سال ۱۳٩٠ شکل گرفت. در آن زمان، دغدغه ساخت اثری برای «بچه‌های فراگیر» (کودکانی با توانایی‌های ویژه) وجود داشت. در کنار این، انتقال فرهنگ ایرانی، نگاه آئینی و ارزش خانواده نیز همواره از دغدغه‌های اصلی نویسنده بوده است. تمامی این افکار در نهایت به خلق «اطربمو» منجر شد.

در این اثر، موسیقی و حرکت زبان اصلی ارتباط با تماشاگر است. مشهدی‌عباس جذاب‌ترین بخش کار را همین ارتباط بدون کلام می‌داند و می‌گوید: «وقتی بازیگر بدون حتی یک جمله بتواند احساس را منتقل کند، یعنی به خلوص در بازی رسیده است. ما در این نمایش سعی کردیم از فرم به معنا برسیم، نه برعکس.»

تئاتر نوجوان، نیازمند بازتعریف مداوم

در بخش پایانی این گفتگو، مشهدی‌عباس وضعیت تئاتر نوجوان را نیازمند بازتعریف مداوم دانست. او معتقد است که نمی‌توان با روش‌های آموزشی و نمایشی دهه‌های هشتاد یا نود برای نسل ۱۴۰۰ کار کرد. نوجوان امروز یک مخاطب جهانی است که فیلم‌ها و انیمیشن‌های روز دنیا را می‌بیند و حتی درباره سیاست و فلسفه نیز حرف می‌زند.

وی تأکید کرد که تولیدکننده باید جسارت تجربه کردن و تغییر را داشته باشد، در غیر این صورت، نه‌تنها از مخاطب عقب می‌ماند، بلکه عملاً او را از دست می‌دهد. پیام اصلی «اطربمو» درباره انسان‌هایی است که در دل سختی، امید را گم نمی‌کنند و امیدوار است تماشاگران، فارغ از سن و سال، بتوانند با این معنا همراه شوند.