هشدار کارشناسان: تخریب خانه‌های تاریخی، نابودی هویت ملی است؛ راهکارهای احیا در آذربایجان شرقی

اولویت‌های احیا و مشوق‌های سرمایه‌گذاری در آذربایجان شرقی

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی از ثبت ۲۱۰ خانه قدیمی و تاریخی استان در فهرست آثار ملی خبر داده و احیای بناهای ثبت ملی، به‌ویژه خانه‌های تاریخی، را یکی از اولویت‌های اصلی این اداره کل عنوان کرده است.

مشوق‌های دولتی برای جذب بخش خصوصی

احیای خانه‌های تاریخی با هدف جذب گردشگر، از طریق مشوق‌های سرمایه‌گذاری و تسهیل فرآیند اخذ مجوزها دنبال می‌شود. از جمله این مشوق‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تغییر کاربری رایگان برای بناهای تاریخی.
• ارائه تسهیلات کم‌بهره برای تبدیل بناها به کاربری‌های مرتبط گردشگری.

برخی از این بناها توسط بخش خصوصی به کاربری‌هایی مانند هتل بوتیک، کافی‌شاپ، و مراکز فروش صنایع‌دستی و سوغات تبدیل شده‌اند که افزون بر حفظ بنا، به رونق اقتصادی منطقه نیز کمک کرده است. با این حال، برخی خانه‌های تاریخی پس از مرمت به کاربری‌هایی تغییر یافته‌اند که امکان بازدید عمومی از آن‌ها وجود ندارد یا کارکرد میراثی‌شان کاهش یافته است.

موانع تملکی و لزوم هماهنگی دستگاه‌ها

معاون میراث‌فرهنگی آذربایجان شرقی تأکید کرده است که برخی از خانه‌ها و بافت‌های تاریخی کشور به دلیل مشکلات تملکی و اختلافات میان مالکان در معرض خطر جدی قرار دارند. برای صیانت پایدار از این آثار، لازم است هماهنگی میان مردم، شهرداری‌ها، ادارات راه و شهرسازی و دستگاه قضایی به‌صورت مستمر برقرار باشد تا از بروز تخریب‌های ناگهانی یا تغییر کاربری‌های غیرمجاز جلوگیری شود.

نجات بناهای تاریخی با همکاری دستگاه قضایی و ابلاغ ضوابط جدید

توقف عملیات تخریب یکی از خانه‌های تاریخی در بافت تاریخی اهر، نمونه‌ای موفق از هماهنگی میان یگان حفاظت میراث‌فرهنگی، دستگاه قضایی و نیروی انتظامی بود. تداوم چنین همکاری‌هایی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفاظت مؤثر از بافت‌های تاریخی استان و سراسر کشور داشته باشد.

برنامه‌ریزی برای حفاظت از میراث معماری تاریخی باید بر مبنای ضوابط مصوب، مطالعات فنی و اصول مرمتی دقیق انجام شود. در این مسیر، آموزش عمومی و ارتقای آگاهی شهروندان درباره ارزش بناهای تاریخی نیز نقشی اساسی دارد.

ضوابط حفاظتی جدید برای خانه‌های تاریخی تبریز

وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، به تازگی ضوابط حفاظتی و معماری مربوط به «خانه تاریخی ناصح‌زاده» و «خانه تاریخی سرکاراتی» در شهرستان تبریز را تعیین و برای اجرا ابلاغ کرده است.

بر پایه این ابلاغ، محدوده حریم دو اثر یادشده تحت حفاظت و نظارت کامل وزارت میراث‌فرهنگی قرار دارد و هرگونه دخل و تصرف در عرصه یا حریم آن‌ها، مطابق با قانون، جرم محسوب شده و مرتکب مشمول مجازات‌های قانونی خواهد شد. هرگونه عملیات عمرانی، بازسازی یا مرمتی در محدوده یادشده منوط به نظارت و اخذ مجوز از وزارت میراث‌فرهنگی است که این اقدام، به پایداری تاریخی و هماهنگی معماری شهری با ارزش‌های فرهنگی نهفته در بافت تاریخی تبریز منجر می‌شود.

صیانت از میراث؛ مسئولیتی مشترک

توسعه فرهنگ حفاظت از میراث‌فرهنگی، به‌عنوان یکی از ارکان اساسی صیانت از هویت تاریخی کشور، نیازمند مشارکت و آگاهی عمومی است. آشنایی شهروندان با ارزش تاریخی و فرهنگی بناهای قدیمی، می‌تواند از بروز بسیاری از تخریب‌ها و تغییر کاربری‌های غیرمجاز جلوگیری کند.

از آنجا که بخش بزرگی از خانه‌های تاریخی در مالکیت خصوصی هستند، فرآیند مرمت، نگهداری و کنترل این بناها دشوارتر می‌شود. صیانت از میراث‌فرهنگی، مسئولیتی مشترک میان نهادهای حاکمیتی و جامعه محلی است که تنها با تداوم همکاری و آگاهی عمومی تحقق می‌یابد.

خانه‌های تاریخی، یادآور روزگاران پرشکوه گذشته‌اند و بی‌توجهی به آن‌ها به معنای فراموشی هویت ملی است. حفظ و مرمت این بناها نه‌تنها وظیفه‌ای فرهنگی بلکه اقدامی برای پاسداری از میراث مشترک نسل‌هاست.